I NUEN: Hans M. Helland under segl i Nuen, på veg til kyrkja. (Lokalhistorisk arkiv i Tysnes)
I NUEN: Hans M. Helland under segl i Nuen, på veg til kyrkja. (Lokalhistorisk arkiv i Tysnes)

På kyrkjeveg

Kyrkjegang var ein fast og viktig del av folk sine liv før i tida. Men å koma seg til kyrkje var inga enkel sak.
Publisert 17.04.2017 kl. 09.00.

For det første var det i motsetnad til i dag nærast obligatorisk frammøte – om det ikkje var eit krav frå kyrkjeleg hald, så var det gjerne skikk og bruk. For det andre kunne kyrkjevegen vera både lang og hard, og gjekk ofte sjøvegen. Det var eit av hovudargumenta for at Tysneskyrkja vart flytta til Gjerstad i 1906, folk var leie av å ro og bytta til finklede når dei kom fram. Nei, då var det langt betre med hest og kjerre, eller å gå til fots.

Kyrkjevegen følgde faste ruter som gjekk uforandra i arv frå den eine generasjonen til den neste. Og dei ymse bygdelaga, ja, kvar grend og jamvel familie, hadde «sin» faste kyrkjeveg som fungerte nærast som ei grense mellom grendene. Men etter kvart som det moderne samfunnet gjorde sitt inntog, måtte kyrkjevegen stundom endrast. I Drongsbygda til dømes, gjekk kyrkjevegen i eldre tid gjennom marka til Vikana (Beltestad). Dei frå Kleppa kom ned Kyrkje-smoge, nordafor Drongstjødno. Løytnant Drange (kring 1700) ville gjerne vera sverare enn folk flest. Tradisjonen fortel at han nytta soldatar til å laga køyreveg til Vikana, fortel Ernst Berge Drange i gards- og ættesoga. Slik skaffa han seg ein kyrkjeveg som han verkeleg kunne skryta av. Etter løytnanten si tid heldt folk fram med å bruka denne vegen også etter at den nye bygdavegen var ferdig opparbeidd i 1876.

Elles følgde det gjerne med pliktarbeid for desse kyrkjevegane. Kvart fjerde år måtte husmannen arbeida på kyrkjevegen frå Våge til Uggdalskyrkja, like eins skulle han også skyssa presten til Onarheimskyrkja. Elles hende det at den faste kyrkjevegen gjekk gjennom «feil» sokn. Såleis høyrde Dalen (på Reksteren) frå gammalt av til Tysnes sokn, og kyrkjevegen gjekk nok då over fjellet og nordaust til Gjelland. Men grenda var grannegarden Brottetveit, som høyrde til Uggdal sokn.

Vegen mellom Våge og Uggdal fekk namnet «Prestevegen», ettersom presten var ein av dei få som køyrde til kyrkje. Veglaupet var noko annleis enn i dag. Men det var dei færraste som gjekk, dei fleste rodde. Og ein kan gjerne tenkja seg korleis det var, i uver og regnver og jamvel i snøver og frost vinterstid. Det var ikkje berre det at det kunne vera lange vegar å ro, men ein skulle ha finklede med seg også, og nok niste til turen. Kanskje måtte ein også overnatta, anten hos familie og kjensfolk eller rett og slett i båten.

Det var såleis sjøvegen som var den viktigaste ferdselsvegen nesten fram til byrjinga av 1900-talet, då vegane på land vart utbygde. Såleis var kyrkja på Tysneset ein viktig samlingsplass for folk, det var her ein møttest og fekk høyra nytt. Folk kom roande frå alle kantar, gjennom Kyrkjesundet frå Lundebygda, eller frå Våge eller Reksteren. Om veret var bra, kunne lundarbygdarane ro heilt fram til kyrkja, men om det var sterk vind måtte dei ta inn i Gunnarsvikja. Herfrå følgde dei ein sti gjennom marka over «Kyrkjestølen» til Tysneskyrkja. Kyrkjestølen var den faste plassen for klebyte, her kom helgekleda på. Men frå eldre tid gjekk lundarbygdarane gjerne gjennom Tysnesskogen. For rekstringane var det sjølvsagt monaleg lengre veg. Ein kunne sjå følgjet av kyrkjebåtar som små prikkar langt ute i fjorden. Var det bryllaupsferd og båtane var komne så nær at folk på Tysnesgarden kunne høyra tromminga, sprang borna på kyrkjelemen for å sjå brura, fortel Drange.

På biletet ser me Hans M. Helland i kyrkjebåten som var eigd i lag av gardane på Helland, Kåstad og Skår. Biletet er truleg teke på 1930-talet, ca. 1935. Det var far hans Martin Helland og naboane Mikal Skår og Jonas Kaastad som hadde kyrkjebåt i lag, ein seksæring. Det var ein god seglbåt. Då det vart vegsamband til kyrkja, selde dei båten. Ola Skår og Andreas Økland i Sørbygdo hadde òg seksæringar til kyrkjebåtar, slik ein hadde det mange andre stadar.

Det var sjølvsagt ikkje berre til vanleg sundagspreik båten vart nytta, men òg i meir høgtidlege høve som barnedåp og bryllaup og gravferder. Elles kunne resten av kyrkjevegen vera så ymse. Vinterstid kunne ein gjerne gå på isen over Nordbustadvatnet, men heilt ufarleg var det ikkje. Så seint som i 1931 var det ein ungdom som gjekk gjennom isen og drukna. Elles hadde dei eigentleg kortare veg til Onarheimskyrkja, og nyårsdag var det tradisjon at folket på Helland gjekk til preik der, den eine gongen i året. Men elles var det Uggdalskyrkja dei måtte halda seg til.

Underleg å tenkja på desse gamle kyrkjevegane og kyrkjebåtane i dag, no er det nye krav som gjeld – store nok parkeringslassar!


Siste saker Gå til framsida

– Me leitar etter det skjulte potensialet i elevane

– We are the world, we are the children!Ungdommane syng av full hals frå scenen i musikkavdelinga ved Tysnes skule. Med blikket mot dei og ein gitar på kneet, står lærar Arne Kleppe og syng med. Tre veker er att til det tradisjonsrike juleshowet i Vonheim, og ideane som har mognast i haust byrjar å bli testa ut. – Me har ein del program og mange idear, men me er ikkje heilt...

No lyser dei opp i mørket

– Viss eg ikkje har refleks kan bilane køyra på meg, forklarar Askild (5) frå Stjerneresio barnehage til «Tysnes».