NUMMERERTE STOKKAR: Olav Laukhamar har god hjelp av dei innskorne romertala og dei kvitmåla romertala frå demonteringa i 1952 når han laftar røykstova på ny. (Alle foto: Camilla Korsnes)
NUMMERERTE STOKKAR: Olav Laukhamar har god hjelp av dei innskorne romertala og dei kvitmåla romertala frå demonteringa i 1952 når han laftar røykstova på ny. (Alle foto: Camilla Korsnes)

250 år gammal røykstove og stabbur skal få nytt liv på Laukhamar

I 1770 vart det på Heggland bygd ny røykstove og stabbur etter ein brann. Desse husa vart demonterte i 1952, og no gjer Olav Laukhamar klart for å attreisa husa.
Publisert 10.09.2017 kl. 08.00.

På Laukhamar driv Olav og Hilde Mary Laukhamar utleige av rorbuer. Dei gamle husa frå Heggland vil dei bruka til kurs og ymse tilstellingar for besøkjande.

Husa var av laftetømmer, og desse materialane har lege lagra i 65 år. Tysnes muselag hadde lenge planar om å etablera eit bygdetun på Dalland og få reist røykstova og stabburet der. Men dei gav opp planane. Det såg dermed ut til at dei gamle husa aldri ville bli hus igjen. Men Olav Laukhamar ville det annleis.


Interessert i gammalt

– Eg har lenge vore interessert i historie og gamle hus. Me fekk teke boreprøve av ein stokk her, og den viser at stokkane er frå 1700-talet. Tidlegare har eg restaurert eit gammalt stabbur frå Halsnøy Kloster. No ser eg fram til også å få reist røykstova og stabburet frå Heggland på plassen vår ved Laukhamar Rorbuer. Materialane har jo lege lagra svært lenge, dei siste fire åra i løa til Svein Aga på Skorpetveit. Eg var svært usikker på om alt var teke vare på og brukande.


Presten fyrt med veggene?

Tidlegare låg laftetømmeret frå røykstova og stabburet i løa på prestegarden i Våge.

– Det ryktast at presten ein svært kald vinter hadde fyrt med noko av desse tømraveggene. Derfor var eg svært spent på om det i det heile var mogleg å få sett det saman igjen. Eg tok alt ut frå løa til Svein, reingjorde det og begynte å lafta røykstova inne i løa. Alt var merka, med romertal frå 1770 og med kvitmaling frå då dei demonterte på Heggland i 1952. Det har vore tunge tak, dei er store og tunge desse stokkane. Men det har heldigvis vist seg så langt at alt er her, sjølv om presten fyrte godt, smiler Olav Laukhamar.


Røykstove

I røykstova budde på 1700-talet ein heil familie. Dei hadde senger der, langbord og kokte mat på glørne frå røykomnen. Denne var laga av stein og stod i eine hjørnet. Der var ikkje pipe, men ved å regulera litt på lufttilgangen klarte dei å halda røyken høgt oppe i rommet. Dei siste åra røykstova var i bruk på Heggland, vart ho brukt som eldhus til å turka korn i, og då hadde dei montert pipe.

– Eg vil føra røykstova tilbake til slik ho opprinneleg var, mellom anna utan pipe, men med omn murt opp av stein. Dei gamle vindaugo har eg liggjande heime. Her inne i løa er det for lågt til å prøvemontera sperra, men dei ligg her. Me må leggja nytt tak, men det skal dekkast med never og torv, slik det var opprinneleg, seier den nevenyttige tidlegare dykkaren.


Mott og manglar

Det har vist seg no når Olav har prøvelafta røykstova at ikkje alle stokkane er like bra.

– Her, nær der omnen har stått, er det litt hol. Borte i hjørnet der er det store opningar ut. Men når me har fått montert stova ute på Laukhamar, vil me hengja eit kråskap der, og så kan me gjerne hengja eit åkle der det trengst å gøyma hol. Dessutan kjem me til å kle stova utvendig, men sjølvsagt ta vare på tømmerveggene her inne.


Kjellar

Då stova stod på Heggland, var det ei luke i golvet ned til ein liten kjellar der det var ganske kjøleg. Kjellar skal det bli også på Laukhamar.

– Eg er så smått i gang med å gjera klar grunnen for stova. Der blir det kjellarrom, og eg ser for meg at det kan bli ein gunstig plass for vinlagring. Eg har forresten og fått lov til å henta på Heggland den gamle trappa som førte inn til røykstova.


Klart neste år

Olav Laukhamar er svært glad for at Svein Aga stiller løa si til disposisjon og har hjelpt han med prøvelaftinga. Olav håper at han kan få materialane ut av løa og attreisa røykstova og stabburet på Laukhamar i løpet av neste år. Han har fått 55.000 kroner frå Tysnes kommune og vil i haust søkja kulturminnefondet om midlar.

– Eg vil prøva å få med meg fagfolk i attreisinga, og kanskje klarer me å få det til som eit kurs. Då kan fleire bli med og læra seg teknikkane som var vanlege då røykstova var ny, for over to hundre år sidan, seier Olav Laukhamar med optimisme i både stemma og blikket.


IPADEN ER TIL HJELP: Moderne hjelpemiddel er gode å ha ved restaureringa. Biletet på skjermen er frå negativsamlinga etter Torleif Gjersvik.
IPADEN ER TIL HJELP: Moderne hjelpemiddel er gode å ha ved restaureringa. Biletet på skjermen er frå negativsamlinga etter Torleif Gjersvik.
HUS I HUS: Røykstova på 38 kvadratmeter ruvar godt inne i løa.
HUS I HUS: Røykstova på 38 kvadratmeter ruvar godt inne i løa.
PÅ HEGGLAND: Her er både røykstova og stabburet slik dei stod på Heggland fram til 1952. (Foto: Lokalhistorisk arkiv)
PÅ HEGGLAND: Her er både røykstova og stabburet slik dei stod på Heggland fram til 1952. (Foto: Lokalhistorisk arkiv)
IKKJE TVIL OM ALDEREN: Årstalet då røykstova var ny er inngravert i eine stokken som bind veggene saman.
IKKJE TVIL OM ALDEREN: Årstalet då røykstova var ny er inngravert i eine stokken som bind veggene saman.
GODT SAMARBEID: Olav Laukhamar (t.v.) har fått god hjelp av løeeigar Svein Aga. Olav held i eit jern som var brukt til å mjuka skinn med.
GODT SAMARBEID: Olav Laukhamar (t.v.) har fått god hjelp av løeeigar Svein Aga. Olav held i eit jern som var brukt til å mjuka skinn med.
STØTTENE UNDER STABBURET: Dei fire beina under stabburet er tekne vare på, men ikkje lenger solide nok. Olav Laukhamar vil få laga nye som liknar på desse.
STØTTENE UNDER STABBURET: Dei fire beina under stabburet er tekne vare på, men ikkje lenger solide nok. Olav Laukhamar vil få laga nye som liknar på desse.

Siste saker Gå til framsida

Njardar G14 med solid siger

Bjarg 4 var gjester på Reiso torsdag kveld, men dei hadde ingenting å stilla opp med mot eit godt Njardar/Tysnes lag.