FRYKTAR AT HAVET SKAL STIGA: Tysnesingen Geir Ottersen har opplevd havstiging på Fiji-øyane. Også her i Oslofjorden kan havet stiga dersom temperaturen aukar.
FRYKTAR AT HAVET SKAL STIGA: Tysnesingen Geir Ottersen har opplevd havstiging på Fiji-øyane. Også her i Oslofjorden kan havet stiga dersom temperaturen aukar.

Mannen og havet

Geir Ottersen (54) frå Tysnes er som einaste nordmann saman med kring 100 andre internasjonale forskarar engasjert av FN for å laga ein spesialrapport om klima, hav og is. Faren for at isbrear og havis skal smelta og havet stiga, er noko av bakgrunnen.
Publisert 26.12.2017 kl. 06.00.

Oppvaksen som han er på ei øy, er han vel kjend med både hav og fisk, og det er nett dette han jobbar med å finna meir ut av.

– Ja, eg forskar på å finna ut korleis klimaendringane virkar inn på havet og livet i havet. Temperaturauken fører til at havet stig. Eg var i haust på klimamøte på Fiji-øyane i Stillehavet. På andre øyar der har folk måtta flytta frå husa sine nær sjøen fordi havet har stige. Vatnet blir varmare og utvidar seg, og då er det kritisk når høgaste toppen på ei øy kanskje er to meter. Fleire mindre øyar er heilt fråflytta på grunn av at havet steig.


Meteorologi

Geir Ottersen sit på kontoret sitt på Blindern i Oslo. Men han er tilsett ved Havforskingsinstituttet i Bergen, der han starta i 1989. Til Oslo kom han ti år etter.

– Det var eigentleg tilfeldig at eg kom til å jobba med klima, hav og fisk. For eg studerte statistikk og tok hovudfag i det. Men gjennom statistikkarbeid ved Havforskingsinstituttet fekk eg interesse for forholda i havet, og eg tok doktorgrad i fysisk oceanografi, altså havmeteorologi. Då jobba eg mest med bølgjer og straumar i havet, men etterkvart har eg forska meir på livet i havet.


Torsk

Som liten gut på Tysnes var ikkje Geir den flittigaste fiskaren. Faren, Tor, var ivrig etter å få Geir og dei to søskena med til fjells.

– Ja, pappa var svært ivrig etter å få oss opp på toppane tidleg. Og eg fekk nok sansen for fjell og vidder, for no saknar eg byfjella i Bergen. Her aust er det skog overalt, seier forskaren medan han ser bort på kartet over Nordsjøen på kontordøra.

– Eg er litt bekymra for framtida til torsken. Den likar ikkje at havet blir varmare, og det er lite torsk sør i Nordsjøen no. Torsken har problem med å finna mat. Litt varmare hav kan vera bra for fiskeria i Barentshavet, men altså ikkje lenger sør. Men det kan jo då koma nye artar nordover. Eg har forska på korleis temperatur og straumar påverkar torsken og matgrunnlaget for torsken. Våre forskingresultat er då grunnlaget for kvotefastsettingane. Me samarbeider forresten godt med russarane, og eg leiar no eit prosjekt saman med russarar, der me ser på kva torsken et.


Klima

FN gir med visse mellomrom ut klimarapportar. No er Geir Ottersen engasjert av dei for å finna meir ut av forholdet mellom hav og is.

– Me er eit team som jobbar saman og ser på kva følgjer temperaturauken får både for havisen og is på land. Det gjeld mellom anna isen på Grønland, i Himalaya og på Folgefonna. Dersom isen på Grønland smeltar, kan det få kritiske følgjer. Norge blir nok ikkje hardast råka, men me kan få meir regn og meir og kraftigare stormar. Me jobbar for å få fram fakta, og så er det opp til politikarane å vurdera eventuelle tiltak.


Menneskeskapt

Geir Ottersen meiner det er mykje som tyder på at klimaendringane kjem som følgje av slik me menneske lever.

– Eg er ikkje i tvil om at dette er menneskeskapte miljøendringar. 98 prosent av forskarane meiner og det. Dersom du då ikkje trur på dei, må du jo mistru det aller meste av forsking.

– Men USA melder seg no ut av samarbeidet med FN sitt klimapanel.

– Ja, dei nøler no. Men Kina er eit lyspunkt. Dei har problem lokalt når det gjeld miljø, men eg trur dei vil bli ein pådrivar for å hindra uheldig utvikling når det gjeld klimaet.


Familie og jobb

Geir Ottersen virkar svært engasjert i forskinga si, men har lært seg å ikkje la arbeidet ta all tid.

– Nei, no har eg kone og to born på ti og tretten år, og eg jobbar berre normal arbeidstid. Tidlegare jobba eg nok meir, ja. No brukar eg tid på å følgja opp ungane med ulike aktivitetar. I min barndom på Tysnes hadde me meir fridom enn ungane har her i storbyen. Me fann nok oftast på sjølv kva me skulle gjera. No er det meir organiserte aktivitetar ungane er med på. Sjølv joggar eg litt, og likar å køyra nedoverski.

– Du måtte til havs også for å finna kona di?

Havforskaren smiler.

– Ja, eg var for første gong ombord på eit havforskingsskip i Tromsø, og skulle ut på forskingstokt. Der møtte eg Gro, som var hovudfagstudent og hadde vakt saman med meg. Og den vakta varer enno, kan du jo seia, ler Geir.

Gro Eriksrud jobbar no i Statens pensjonskasse. men også ho hadde utdanning i meteorologi til havs.


Tysnes og verda

Geir Ottersen flytta frå heimeøya som sekstenåring, då han begynte på Os vidaregåande skule og berre var heime i helgene. Mora er frå Skottland, og språket hennar har han nytte av.

– Eg snakka engelsk med mamma heime. I internasjonal forsking er jo engelsk det dominerande språket, og den treninga eg fekk heime har kome godt med. Men aksenten min er ikkje akkurat noko å skryta av.

– Kva med å flytta tilbake til øya der du vaks opp?

– Nei, det blir nok ikkje aktuelt, sjølv om eg har registrert at fleire av mine jamaldringar har flytta tilbake og gjerne pendlar ut av øya på jobb. Eg blir nok i Oslo, avsluttar forskaren og studerer nærare dei siste tala om temperaturar og havstiging, slik at han kan bearbeida dei. FN ventar på forskingsresultata frå Geir Ottersen og kollegaane.


HAVET ER VIKTIG: På kontoret på Blindern i Oslo har forskar Geir Ottersen god oversikt over dei ulike hava på jorda.
HAVET ER VIKTIG: På kontoret på Blindern i Oslo har forskar Geir Ottersen god oversikt over dei ulike hava på jorda.
ISEN KAN SMELTA: Isbjørnen kan vera truga dersom isen i nord smeltar. Her viser Geir Ottersen oss ein isbjørn dei har stoppa ut ved Universitetet i Oslo.
ISEN KAN SMELTA: Isbjørnen kan vera truga dersom isen i nord smeltar. Her viser Geir Ottersen oss ein isbjørn dei har stoppa ut ved Universitetet i Oslo.

Siste saker Gå til framsida

Tysnes kommune middels bra på openheit

Pressen offentlighetsutvalg har granska openheita i norske kommunar, og resultata viser at Tysnes kommune gjer det middels godt. Undersøkinga baserer seg på korleis eit innsynskrav vert handtert, kor tilgjengeleg viktig informasjon er på kommunane sine heimesider, og på eit spørjeskjema som kommunane sjølve har svara på. Der høgast moglege poengsum er 30,5 poeng, og lågaste minus 13...

Leiar: No er det tid for vår-rydding

Vår-temperaturane sette inn for fullt sist veke. Det er godt etter ein lang og kald vinter.På sjønære område har ein den siste tida vore vitne til stille sjø, solvarme frå skyfri himmel og fine vårkveldar.Men i mange av strendene våre, langs dei mange kilometrane med vakker tysneskyst, ligg søppel i store mengder som har samla seg opp gjennom stormfulle haust- og vinterdagar,...