KLOKKETÅRN PÅ SKÅR: Dei gamle tåkeklokkene vart brukt når det var dårleg sikt eller snødrev. No har forfallet teke det gamle klokketårnet på Skår.
KLOKKETÅRN PÅ SKÅR: Dei gamle tåkeklokkene vart brukt når det var dårleg sikt eller snødrev. No har forfallet teke det gamle klokketårnet på Skår.

Tåkeklokka på Skår

Mange har kanskje lagt merke til fyrlykta på Skår. Gjennom lange tider har den losa sjøfarande trygt gjennom Langenuen.
Publisert 27.12.2017 kl. 06.00.

Men det er truleg ikkje så mange som veit at det like ved står eit klokketårn med ei tåkeklokke som ringde når det var dårleg sikt eller snødrev. I dag er tårnet ribba for alt inventar og klokka er borte, men sjølve tårnet står der framleis.

I Gards- og ættesoga for Tysnes kan ein lesa at det opphavlege tårnet vart oppført mot slutten av 1800-talet. Fyrlykta er også gammal. Det gamle tårnet stod høgare oppe, på nabogarden, men vart på eit seinare tidspunkt flytta dit det står no. Frå Kystverket får me opplyst at noverande klokketårn vart bygd i 1928 og nedlagd i februar 1975.

Den første som passa fyrlykta var Mikkel Bergeson Økland (1829-1900). Etter at han vart gift med Anna Helvig Olsdtr. frå Øvra Gjøvåg i 1859, tok han over halve heimejorda på Skår, med gamletunet, kring 1867. Mikkel dreiv ein del heimefiske, og han hadde oppsyn med fyrlykta på Skår. Deretter gjekk jobben vidare til sonen Ole Mikkelson Skår og etter han sonen Martin Skår. I dag er det hans son Ole som eig garden.

Ole Skår kan fortelja mykje om klokketårnet. Her hang det ei kyrkjeklokke, omkransa av dei tolv apostlar, som dei ringde i når sikten var dårleg eller når skipstrafikken elles måtte varslast. Eit finurleg maskineri kunne få klokka til å slå i timevis. Det var ein tøff jobb å sveiva opp urverket.

– Loddet hadde ei vekt på 300 kg og vart sveivd heilt opp under taket. Det var ein hard jobb. Då kunne klokka slå i seks timar, fortel Ole.

– I dag er alt saman borte. Det er heller ikkje heilt trygt å setja foten på golvplankane meir.

Me går likevel inn og ser oss omkring. Etter 1975 vart ikkje tårnet lenger vedlikehalde av Kystverket, og det er ikkje fritt for at det er kome noko forfall sidan den tid. Fyrlykta derimot er framleis godt vedlikehalde.

– Det finst heller ikkje noko att av urverket på garden, og også klokka og dei tolv apostlane er vekke, fortel Ole.

Det er mange teoriar om kvar klokka er blitt av. Nokre meiner ho i dag heng i eit kapell, andre seier at ho hamna i ei sjømannskyrkje i Amerika. Det var Kystverket som fjerna både klokka og urverket, men dei har ingenting i arkiva på dette frå før etter 1980.

Før fyrlykta vart elektrifisert gjekk ho på parafin, og ved klokketårnet var det eit parafinlager. Vegen frå garden ned til fyrlykta og tårnet er stupbratt, sjølv om det er murt ei trapp og eit rekkverk til å halda seg i. Det var nok ikkje berre like lett å gå ned hit i all slags uver, særleg vinters tid når det i tillegg var glatt og ein lett kunne koma på gli.

I årenes løp er det ikkje tal på kor mange båtar som har passert gjennom Langenuen, trygt losa av fyrlykta og tåkeklokka, om skodda eller snøfokket var så tett at lyset frå fyrlykta knapt var til å sjå. Men nokre har likevel gått på grunn her. I 1942 styrta eit tysk Messerschmitt i sjøen ikkje så langt unna, då vart «Skaar Feuerleucht» oppgjeve som næraste lokalisering i den tyske rapporten.

Tåkeklokkene er dei minst effektive signalar og vart berre brukt i innelukka farvatn der det var råd å høyra dei gjennom braket av sjøen. Klokkene vog som oftast mellom 500 og 700 kg. Det første klokketårnet her i landet vart reist i 1841, først i 1860 kom endå to klokker i drift. På det meste var det fjorten klokketårn i drift. I dag er nokre få av desse freda, klokketårnet på Skår er ikkje mellom dei. Ole Skår meiner at no er forfallet dessutan kome så langt at ei restaurering har lite føre seg.

Men enno i dag står tårnet ved sjøen som minne om ei anna tid.

Kjelder:

Norges fyrvesen gjennom 250 år. Steenske forlag, 1941.

Den norske los, band III. Norges sjøkartverk, 1973.

Tysnes gards- og ættesoge, band 1, utg.

Opplysningar frå Kystverket.

Takk til Ole Skår.


Siste saker Gå til framsida