ALVORLEGE: Dette biletet er frå eit av dei aller første åra etter at gamleheimen opna i 1952. Framme frå v.: Marie Hillesvik, Anna Vermedal, Torgeir Gjøvåg, Ingrid Hansen (far hennar er også med på biletet, heilt bak), Eli Håland og Jonette Hollekim. Bak frå v.: Anton Brattetveit, Jørgen Blindheim, Olav Vernøy (delvis skjult), Anna Leitesvik, Anna Fjellsbø, Lars Hagestad, Isak Hansen, Herborg Siglevik, John Hauge og Knut Gjerstad. Tilsette frå v.: Anna Lid (kokke), Judith Myklebust (styrar), Klara Sandsøy og Karoline Glittenberg. (Lokalhistorisk arkiv i Tysnes)
ALVORLEGE: Dette biletet er frå eit av dei aller første åra etter at gamleheimen opna i 1952. Framme frå v.: Marie Hillesvik, Anna Vermedal, Torgeir Gjøvåg, Ingrid Hansen (far hennar er også med på biletet, heilt bak), Eli Håland og Jonette Hollekim. Bak frå v.: Anton Brattetveit, Jørgen Blindheim, Olav Vernøy (delvis skjult), Anna Leitesvik, Anna Fjellsbø, Lars Hagestad, Isak Hansen, Herborg Siglevik, John Hauge og Knut Gjerstad. Tilsette frå v.: Anna Lid (kokke), Judith Myklebust (styrar), Klara Sandsøy og Karoline Glittenberg. (Lokalhistorisk arkiv i Tysnes)

På gamleheimen

Publisert 20.10.2018 kl. 15.00.

At gamleheimen skulle koma til å hamna på Hovland, hadde mest med tilfeldige omstende å gjera. Det vart i alle høve slik at Tysnes Gamleheimslag overtok den staselege gamle doktorbustaden som vart bygd av distriktslege Gjestland, som fekk skøyte i 1880. Her sette han opp ein bustad som ikkje stod tilbake for dei gamle patrisiarhusa som rikfolk i Bergen gjerne bygde som «lyststeder» utanfor byen, bortsett frå at doktorbustaden vart gjort endå større.

I første høgda var det ikkje mindre enn tre stover. Ein glasveranda vart bygd på framsida, som vende ut mot hagen. På baksida var det to inngangsdører, den eine til kjøkenet.

I 1950 fekk Tysnes Gamleheimslag skøyte på huset og eigedomen av dåverande eigar Tysnes herad, og to år seinare vart Tysnes Gamleheim offisielt opna. Dei første bebuarane kunne flytta inn i heimen.


For gamle og sjuke

Ikkje alle av dei som budde her fekk plass fordi dei var gamle. Nokre var også mentalt sjuke, eller tilbakeståande pasientar. Elles vart det på denne tida bygd sentralinstitusjonar for psykisk utvikingshemma, men før den tid budde dei som oftast hos familie, eller vart «sett vekk» ymse stader. På slutten av 1800-talet hadde ein til dømes «galningehusa» på Midtvåge, som det heitte på folkemunne, der ein tok imot psykisk sjuke pasientar. «Fattighjelpa» var også sterkt skambelagt. Og det var gjerne slik ein såg på dei som budde på gamleheimen i byrjinga.

Men først og fremst var Tysnes Gamleheim for folk som trong ro og kvile etter eit langt og strevsamt liv. Det kunne vera heimvende norskamerikanarar eller gamle sjøfolk, eller andre som hadde bruk for ein stad å bu når familie og slekt ikkje kunne (eller ville) ta seg av dei. I byrjinga hefta det seg som nemnt oftast skam ved å bu på gamleheimen, fortel Ernst Berge Drange i gards- og ættesoga. Men dette endra seg etter ei tid, då også «betre folk» søkte om plass der. Og ein ekte heim, det var det – heimsleg og triveleg, utan den «institusjonskjensla» ein finn på dei meir moderne sjukeheimane. Det var ikkje straum tilkopla huset, men alt eletrisk anlegg var gjort ferdig i påvente av at lokale kraftliner skulle byggjast ut, så det gjekk i vedfyring og parafinlamper. Men det var ikkje utan vidare parafinlamper på romma til bebuarane. Den første mannen som budde der, John Hauge, visste råd. Han var i Sande og fekk låna ei parafinlampe til rommet sitt.


Gode minner

Då dette biletet vart presentert i Facebook-gruppa Tysnes før i tio, var det mange av medlemmane som skreiv i kommentarfeltet. Ei av dei var Turid Johanne Hovland. – Ja, der var det alltid koseleg, minnest ho med eit smilefjes.

– Eg vaks opp som næraste nabo, og me var mykje der borte og fekk med oss atmosfæren der. Veldig gode minne, skriv ho.

Også Jorunn Landmark vaks opp her.

– Me gjekk på besøk og snakka med og song for dei gamle. Fekk og vera med å hjelpa til med å bera rundt mat til dei som ikkje gjekk til bordet, fortel ho.

Ei som mange hugsar er Marie Hillesvik, som sit heilt til venstre på biletet, med kvitt forkle. Ho strikka labber i mengdevis som ho gav bort, og var også flink med å sy hardangersaum. Marie hadde fast jobb med oppvasken. Fleire hugsar dei mange gode replikkane hennar.

Også Klara Flygansvær, som var tilsett ved gamleheimen frå byrjinga og den gongen heitte Sandsøy til etternamn (ho er med på biletet), har mykje å fortelja frå denne tida.

– Fantastisk arbeidsplass, me hadde det alltid kjekt i lag, både bebuarar og betening, fortel ho.

– Det var heimsleg og koseleg på alle måtar. Mange gode minne frå den tida!


Fleire tilsette

Ein kort artikkel som denne er ikkje meint som nokon historikk om Tysnes Gamleheim. Men nokre namn kan kanskje nemnast. Ei som jobba på gamleheimen i svært mange år, var Jenny Tveit. Ho byrja å arbeida der då gamleheimen var nyopna, tidleg på 1950-talet. Ho slutta i 1980, etter over 25 år. Heilt frå starten var Sverre Hovland vaktmeister ved gamleheimen. Han var utlært møbelsnikkar, og det kom nok godt med å ha ein nevenyttig mann på huset. Han arbeidde som vaktmeister frå 1952 til han gjekk av med pensjon i 1987, sidan 1973 rett nok tilsett i halv stilling.I byrjinga var Judith Myklebust styrar. Randi Drange, som var styrar i seinare år, må sjølvsagt ikkje gløymast. Ho kom frå Hardanger. Andre som kan nemnast er Jenny Døssland og Martha Kaldafoss, men som det heiter; ingen nemnt, ingen gløymt. Det same gjeld dei mange som i kortare eller lengre periodar har arbeidd på gamleheimen, og skapte ein god og triveleg atmosfære som alle i dag hugsar med glede og takksemd.

Etter mykje om og men vart drifta til slutt avvikla. Ein splittter ny og moderne sjukeheim er bygd i Uggdal. I dag står huset på Hovland tomt, og skal seljast.


Siste saker Gå til framsida

Saltebil utfor på glatta

Ein saltebil ute på oppdrag for å salta hamna utfor vegen ved Flakkavåg i sju-halv åtte-tida måndag morgon.