FLITTIG: Visstnok teikna Odd Einarson over 500.000 nordmenn. (Alle foto: Privat)
FLITTIG: Visstnok teikna Odd Einarson over 500.000 nordmenn. (Alle foto: Privat)

Teiknaren som karikerte Hitler

Karikaturteiknaren Odd Einarson budde fleire år på Tysnes. I 1932 møtte han sjølvaste Hitler, og fekk lov til å teikna karikatur av den seinare berykta diktatoren. Einarson åtvara tidleg mot nazismen.
Publisert 20.01.2019 kl. 06.00.

Odd Einarson vart fødd i Bergen i 1910. Far hans, Petrus, var kaptein og tilsett hos skipsreiar Christian Michelsen, og fekk i oppdrag å vera oppsynsmann for eigedomane hans i Godøy. I tida rundt fyrste verdskrigen flytta familien Einarson til Godøy, og frå 1917 til 1922 budde dei der nesten samanhengande. Odd Einarson hugsa det som ei lukkeleg tid. På den tida var det både postkontor, landhandel og rutebåt der ute. Hotellet i Godøysund var og i drift, og trekte til seg borgarskap i Bergen so vel som engelske turistar.


Møtte Hitler i ølhall

Unge Odd Einarson hadde kreative evner og likte å teikna. I 1932 vart han teken opp til prestisjefylt studium ved Akademie der Bildenden Künste i München, under den norske professoren Olaf Gulbransson. Det var og her han møtte Føraren og leiar for det nasjonalsosialistiske tyske arbeiderpartiet NSDAP.

I ein ølhall i München, dreiv Hitler valgkamp for NSDAP, i forkant av det tyske valet i november 1932. Faktisk var Hitler fyrste politikaren som tok i bruk privatfly, og kunne tala i fleire byar på same dag. Dette var særs effektivt for å nå fram til flest mogleg veljarar. München hadde spesielt mykje å seia for nazistane. Det var her nazipartiet vart danna i 1920, og Adolf Hitler, med sine utprega retoriske evner, vart leiar i partiet allereie i 1921.


Ikkje smigrandre karikatur

Einarson sin politiske ståstad var Brochmannianar, og følgde Bertram Dybwad Brochmann. Dette var ei norsk motkulturell rørsle med trekk lånt frå både kristendommen og anarkismen. Når Einarson ikkje studerte ved akademiet, tok han oppdrag for den antinazistiske avisa Münchener Illustrierte Presse, som vart eigd av ein ungarsk jøde. Blant oppdraga han fekk var å laga ei karikaturteikning av Hitler. I «Varmefront», som er den einaste biografiske boka om Odd Einarson, står det at han i forkant måtte få løyve av ein av adjutantane til Hitler.

Karikaturen av Hitler var ifølgje teiknaren sjølv ikkje spesielt smigrande.

I møte med Odd Einarson fortalde Føraren at han sjølv likte å teikna som ung. Han hadde søkt om plass på kunstakademiet, men vart avvist. På tomannshand verka Hitler venleg på Einarson. Men på talarstolen stod han fram som ein annan person. Ifølgje kunstnaren sjølv kunne Hitler trollbinda folk fullstendig, og lesa dei inste forventingane til publikum, og Hitler og publikum vart eitt.

Då Einarson kom ut av ølhallen, forandra han Hitler sin bart til eit hakekors. Og medan han var heime i Noreg på juleferie i 1932, fekk han beskjed frå avisa om ikkje å koma attende. Det var rett og slett for farleg å vera kritisk til nazismen i Tyskland på den tida. Münchener Illustrierte Presse mottok dødstruslar frå Hitlerjugend, med teikningar av likkister i posten. Avisa vart overteken av nazistane.

Dei færraste av dei norske avisene våga å trykkja teikningane til Einarson, av fare for å fornærma Hitler, men blant dei få var det samfunnskritiske tidsskriftet Samfunnsliv. I 1934 teikna Einarson si kanskje mest profetiske teikning av Hitler, der Føraren skyt ei kule som går rundt heile Jordkloden, og råkar hans eige bakhovud.


Avhøyr hos okkupasjonsmakta

Under okkupasjonstida i Noreg vart Einarson innkalla til avhøyr på Møllergata 19 for den anarkistiske teikninga Kong Tvang. Under forhøyret vart han mellom anna spurd om Hitler hadde sett karikaturen av han, noko som han svara ja på. Vidare understreka han at politikken til Hitler ikkje samsvara med kristne verdiar, og viste til at Hitler hadde sagt at ei bombe over Berlin skal verta gjengjeldt med minst 100 bomber over London. Dommaren var samd i Einarson sitt poeng.


Reiste rundt og teikna folk

Odd Einarson fekk kanskje overraskande nok inga form for represaliar av den tyske okkupasjonsmakta. Etter krigen gav han ut tidsskriftet Trollspeilet, der han mellom anna meinte at nazistane sin mentalitet hadde smitta over på sigerherrane. Det førte til at han miste lokala sine i Oslo, og fekk problem med å gje ut tidsskriftet.

Etter krigen reiste Odd Einarson land og strand rundt i Noreg i den karakteristiske bilen sin, som han kalla Ruslebo, og som i praksis var eit rullande atelier. Han teikna karikaturar av alle som ynskte det, og det vart estimert at han teikna over ein halv million nordmenn frå 1947 til 1985. Med andre ord var han svært produktiv.

På midten av 1970-talet såg Knut Rage vogna til Einarson i Trondheim. Han vurderte å ta turen innom og slå av ein prat og verta karikert av kunstnaren. Men han let vera, ettersom Einarson sat i djup samtale med ein kjend bergensar; advokaten Alf Nordhus.

Odd Einarson minna om sjølvaste Dovregubben, med det store skjegget og dei buskete augebryna, og han var dryg rundt livet, fortel Knut Rage til «Tysnes».

I 1991 døydde Odd Einarson i Kragerø.


I YNGRE DAGAR: Her er teiknaren  avbilda ein gong på 1930-talet.
I YNGRE DAGAR: Her er teiknaren avbilda ein gong på 1930-talet.
FRÅ 30-TALET: Einarson laga fleire profetiske teikningar av Hitler. Denne er frå 30-talet, og viser at Hitler vert råka av ei kule frå ein pistol han sjølv skyt ut.
FRÅ 30-TALET: Einarson laga fleire profetiske teikningar av Hitler. Denne er frå 30-talet, og viser at Hitler vert råka av ei kule frå ein pistol han sjølv skyt ut.
«DIT DUMME ØK»: Kunstnaren laga mange slags politiske teikningar, som og kommenterte samfunnet han levde i.
«DIT DUMME ØK»: Kunstnaren laga mange slags politiske teikningar, som og kommenterte samfunnet han levde i.
MORDAR: Fleire år før den andre verdskrigen braut ut, spådde Einarson at Hitler vart ein massemordar.
MORDAR: Fleire år før den andre verdskrigen braut ut, spådde Einarson at Hitler vart ein massemordar.

Siste saker Gå til framsida

Andre a-lagssiger på rad

To mål kvar av Emre Hagen og Lasse Aarland Skulstad sørgde for nok ein siger for a-laget til Njardar/Tysnes.

Debatt: Tysnes skal vera ein servicekommune

Det er viktig å ha ein open, og lett tilgjengeleg kommune. Det å ta kontakt med kommunen skal vera ei positiv oppleving, og ein skal få den hjelpa ein har krav på. Tysnes Høgre vil gjera fleire grep for å gjera kontakten med kommunen enklare, samtidig som me opprettar system for ta imot tilbakemelding frå publikum på korleis kontakten med kommunen har vore.Tysnes Høgre vil i neste...