KNM «TIPPO»: «Me gjekk rett på so det skrangla i skuta og hesjastaur», skriv Erling Hauge Hansen i dette humoristiske lesarbrevet. (Illustrasjon: Kolbjørn Tvedt)
KNM «TIPPO»: «Me gjekk rett på so det skrangla i skuta og hesjastaur», skriv Erling Hauge Hansen i dette humoristiske lesarbrevet. (Illustrasjon: Kolbjørn Tvedt)

Lesarbrev: Fregatt, kolsvart natt, eller berre tafatt?

Publisert 27.01.2019 kl. 15.00.

Eg har med stor interesse og forbausing fylgt med i fylgjetongen i den såkalla: «fregattsaka», og lurer fælt på korleis noko slikt kan gå an?

Det er sikkert ikkje rett av meg som er oppvaksen i Solheimsdalen, eit godt stykke frå sjø, å kommentera slike ofselege maritime operasjonar, men eg klarer ikkje å la det vera.

Eg starta mi maritime karriere i Solheimsdalen, nærare bestemt på Gjersvatnet, eit vatn sør for gardane på sjølve Solheim. Onkelen min Knut hadde bygt ein flatbotna og tverrhekka pram, som me hadde i dette vatnet til leik, moro og aurefiske. Prammen bar det klingande namnet «Tippo» – trur det var mor mi som hadde gitt den dette. Prammen hadde berre eitt sett årer, og sjølvsagt ingen lanterner, sidan det var einaste båten i vatnet på den tida.

Etter kvart som me vaks til, vart det keisamt å ro, so her var det vel mogeleg med ei ombygging til seilfarty? Når tanken fyrst var sådd, kom ombygginga i gang med det same. Det vart fyrst funne ein høveleg rett og lang hesjestaur til mast (ikkje vanskar med det på ein gard!), denne vart så reist og bardunert av etter beste evne til den stod stødig. Ettersom det var råseil som skulle nyttast, måtte det bardunerast sterkast akterfrå, då ein måtte seila rett unna vinden sidan botnen var flat utan kjøl og ingen ror, berre ei åre til å styra med.

So var det seil, ikkje enkelt i den tida med slikt, det var mangel på alt og me hadde iallfall ikkje seilduk. Men me visste råd, spretta opp to salpetersekker som hadde vore gjødning i, desse var sterke og tette og hadde ein slags folie på innsida, så salpeteren ikkje skulle kunna løysa opp papiret utanpå. Det vart laga ei ramme som me festa sekkene utfolda til, spikra med pappspiker.

So var det å venta på rett bør. «Tippo» låg i nordre enden på vatnet, så det var nordavind som gjalt, måtte riktig nok ro nord att, men det fekk no so vera. Ein dag kom det ein liten kuling, og no skulle riggen og seglet testast.

Me heiste segl og løyste frå land, det knaka i hesjastaur og rigg, seglet fanga vinden og «Tippo» skaut fart. Kursen var enkel, rett sør, unna vinden. Vatnet har eit smalt sund på midten, det gjaldt å treffa dette, så då fekk me og ei øving i navigering (svært viktig!). Det gjekk så det skumma for baugen, og hekksjø vart det og. Gjennom det smalaste sundet på vatnet, flaug «Tippo» som ein stormfugl med strak kurs mot sør!

Me nærma oss snart land i den sørste enden, eller etter notidas talemåte: «eit fast objekt», riktig nok ikkje lyssett, men rikeleg fast til oss, forankra i øya Tysnes og godt synleg, sidan det var dagslys. Me gjekk rett på so det skrangla i skuta og hesjastaur, og rigg gjekk over ende. Skuta sokk ikkje, for halve båten stod på tørre landet.

Eg ser i dag at me var svært heldige som berre hadde 6-7 knops fart og ein tonnasje på 3-400 kg – då er det straks verre med 5.000 tonn, og fart på 16-17 knop!

Seinare med åra har eg nok vore eigar av åtte-ti båtar, nokre med lanterner og nokon utan. Eg har og vore med og bygt nokre båtar, og reparert båtar som hadde vore so uheldige at dei hadde truffe eit fast «objekt»! Så litt maritim kunnskap har eg klart å tileigna meg, sjølv om eg kom frå Solheimsdalen. Dei aller fleste med vanleg sunt «bondevit» som ferdast på sjøen, uansett kvar dei kjem frå, veit at styrbord er grøn og til høgre og babord er raud og til venstre, og når ein møter nokon, då vik ein til høgre, nett likt som når ein møter ein bil på landevegen, det er retteleg skummelt å vika til venstre også når ein møter ein bil!

So var det denne fregatten då. Eg forstår det slik at viss dei trudde det var eit fast «objekt», då er det ikkje vits i å svinga styrbord, og heller ikkje slå bakk i maskinane. Viss det er noko som er uklårt forut, var det kanskje lurt å slakka av og finna ut kva det var, eller var det kanskje denne forsterka baugen som skulle testast? Korleis kan slikt skje med sju mann på kommandobrua? Stakkars skipssjef som låg og sov, og stolte på dei som var der!

Kanskje trudde dei at «objektet» skulle vika? Det er no slik at viss dei trudde at dette «objektet» var i deira del av leia, så gjer ikkje forkøyrsrett påkøyrsrett. No er det sett ned ei mengde med kommisjonar som skal finna ut kva som hende, dei skal visst bruka eitt år på dette, og det kan godt tenkjast at dei treng det, men for oss vanlege folk så er det gjort på fem minutt å finna ut kva som skulle til for å hindra dette: ta av pådrag på maskinane og so bakka, til ein finn ut kva det er som ligg i baugen, enten fast land eller ein anna farty.

Er kommandolinene så strame at sjølv om ein person forstår kva som held på å skje, vågar han ikkje seia noko?

Det er ikkje dødsstraff om ein vert stilt for krigsrett i fredstid, burde vel heller fått helgeperm viss ein klarte redda ein fregatt til fire milliardar? Slik vart det ikkje her, men det eg lurer på, er om me får ein ny admiral no? Det er jo ikkje uvanleg at viss ein gjer dårleg jobb i offentlege etatar, så kan ein risikera å verta sparka oppover! Betre stilling og større skrivebord, mindre papir og meir lønn, me skal ikkje lenger enn til Bergen før me har konkrete døme på det.

Kanskje denne karen får ansvaret for dei andre fregattane og? Sidan han var så god med den eine? Eit ettermæle vil han nok få uansett, det er ingen her i landet som har klart å kvitta seg med fire milliardar i ein einaste smell! Den er ikkje god å slå, i så fall må det vera i same våpengreina, dei har jo fleire å ta av, så dei kan klara det!


Siste saker Gå til framsida

Lesarbrev: Takk til alle som strikka varme plagg i førjulsstria

Ynsket om å få inn heimestrikka gåver starta med oppdaginga av at nokon av flyktningeborna gjekk utan sokkar i støvlane. Dette er noko som me «innfødde» har ryggmargsrefleks på, medan våre nye naboar ikkje er vane med dette. Bygdekvinnene, sokneråd, foreiningar og private sette i gang med strikking, og resultata let ikkje venta på seg.Frivilligsentralen fekk samla inn rundt 100...