FORNØGDE KAFEGJESTER: Åsa Hauge (t.v.) har hatt utfordringar med rus og psykiatri. Her saman med f.v. Aasa Borgen Haftorson og Vibeke Rygh i Helse Fonna og Stine Birkeland, manager for «A-men».
FORNØGDE KAFEGJESTER: Åsa Hauge (t.v.) har hatt utfordringar med rus og psykiatri. Her saman med f.v. Aasa Borgen Haftorson og Vibeke Rygh i Helse Fonna og Stine Birkeland, manager for «A-men».

Open kafe full av erfaringar

– Her ønskjer me at flest mogleg skal koma og kjenna seg trygge, seier erfaringskonsulent Charlotte Nesse.
Publisert 09.02.2019 kl. 06.00.

Kvar siste onsdag i månaden er alle som bur i Tysnes, Stord, Fitjar og Bømlo inviterte på kafe ved DPS (Distriktspsykiatrisk Klinikk) nær sjukehuset på Stord. Det er dei to erfaringskonsulentane i Helse Fonna som inviterer og arrangerer. Her kan du ta med deg lunsjnista di eller forsyna deg med ferske vaflar.

Charlotte Nesse og Connie Liv Straume sørgjer for at det ved kvar slik kafe er ein eller fleire gjester som underheld.

– Det kan vera personar som les dikt eller bidreg med anna kulturinnslag. I dag, siste onsdagen no i januar har me invitert to menn frå Haugesund som har lang erfaring med å leva i rus. Tema vil alltid ha relevans til psykisk helse og/eller rus, fortel Charlotte og Connie medan det fyller seg opp rundt borda rett innanfor resepsjonen på DPS. Her kjem både menn og kvinner, unge og noko eldre brukarar av psykiatrien og pårørande, i tillegg til fleire som er tilsette innan psykiatri.

Charlotte fortel at det ligg nokre lappar på kafeborda, der ho ynskjer at kafegjestene skriv kva som gjer at livet deira er bra i dag. Ho vil ha fokus på at det kan vera enkle, små gleder som er viktig.

– Her ønskjer me at flest mogleg skal koma og kjenna seg trygge, ta ein uformell god prat til kaffien eller teen, i tillegg til vaflane. Og i dag er me ekstra glade for å ha musikalsk besøk frå Haugesund.


50 år i rus

Jostein Jensen og Eigil Karlsen kjem fram med kvar sin gitar. Dei har på førehand installert lydmixar og headset med mic`ar. Me veit på førehand at desse to skal ha ei fortid som rusmisbrukarar, men blir likevel noko overraska.

– Me to har til saman meir enn femti års erfaring med å leva i rus. Me var saman i rusmiljøet i Haugesund, og det var knalltøffe forhold. Eg hadde svært mange overdosar, seier Eigil.

– Og eg låg vel i koma elleve gonger, seier Jostein, medan han festar grepa på gitaren og gjer klar for fyrste melodi, «Alt mellom himmel og jord».

Det er Eigil som har laga songen, og publikum applauderer ivrig. Litt av teksten lyder slik: «Livet er herlig – me må kjempa og slåst for verden der me bor».

Altså er det pågangsmot og optimisme i songen, og det er ekstra sterkt å oppleva dei to tidlegare rusmisbrukarane framføra den.

– Det er nok mykje gitarane og samspelet vårt å takka at me no klarer å halda oss rusfrie. Det sa berre bang då me var saman på behandling og fann fram gitarar. Eg har no vore rusfri 18 månader, seier 53 år gamle Eigil, og får applaus frå dei som sit på kafeen.

– Og eg i to år, smiler Jostein.

– Ja, det er nesten så eg ønskjer han skal ramla utpå igjen, slik at eg slår han, ler Eigil, som saman med Jostein kallar seg «A-men».

– Det er ikkje religiøst meint. Men det betyr jo «sitat slutt», og me meiner det er slutt på rus, seier dei to i kor.


God hjelp

Dei to musikarane presiserer at dei ikkje hadde klart å bli rusfrie utan god hjelp.

– Det har vore heilt avgjerande at nokon har hatt tru på oss, mykje meir tru enn me hadde sjølve på at me skulle kunna koma oss bort frå narkotika, seier Jostein, og nemner namn på fleire som har hjelpt han.

– Me ber på både skam og frykt, men eg har stor tru på mennesket, seier Eigil, og gjer klar for neste melodi, «Broremann», der noko av teksten er «nogen dagar e herlege, mens andre går i stå, ka år e de nå? Og så fortel han at det slett ikkje var alltid at han visste kva år det var medan han levde som narkoman.

Kafegjestene applauderer og snakkar vidare seg imellom, og med Eigil og Jostein. Det er meir vaflar igjen, og nok av kaffi og te. Og erfaringskonsulentane er godt fornøgde med dagen.

– Ja, dette var vellukka. Men det er plass til fleire her. Neste gong presenterer me nok eit anna døme på levd liv, seier Charlotte og avsluttar for oss med eit dikt av Bente Bratlund, som ho las ved opninga av dagens erfaringskafe:

Spør ikkje etter titlar og posisjonar.

Spør ikkje etter dei store vyer og dei strålande prestasjonar.

Spør etter hjarte som er opne og varme.

Spør etter den som ikkje briskar seg sjølv, men løftar dei rundt seg.

Det er desse som er håpet. Klokskap finn ein i audmjuke sinn.


Connie Liv Straume - erfaringskonsulent

Connie Liv Straume (52) bur på Stord. Faren var frå Lunde, der den canadiske mora hennar framleis bur. Sjølv budde Connie Liv og på Tysnes med dei to borna hennar eit par år tidleg på 2000-talet. Ho har ei 30-prosentstilling som erfaringskonsulent i Helse Fonna, og arrangerer erfaringskafeen saman med Charlotte Nesse. I tillegg deltek ho i miljøarbeidet ved DPS på Stord. Ho har vore open om sine eigne psykiske problem, og mellom anna skrive fleire artiklar i aviser og tidsskrift.

– Eg har levd med tilbakevendande depresjonar i ei årrekkje og fekk etter kvart to diagnosar; bipolar og emosjonell personlegdomsforstyrring. Å leva i eit berg-og-dalbane-tilvære gagnar ingen, spesielt ikkje når det går unna i ein viss fart. Eg kunne til tider kjenna meg ganske liten og at håpet var heilt borte, at livet åt seg innpå meg slik at eg mista meg sjølv. Eg vart ein skugge av den eg eigentleg var. Eg var gjennom eit utal legetimar og helsehjelp, kommunale og DPS.

Connie fekk det betre etter kvart som ho fekk utvikla seg i sitt eige tempo ved aktiv deltaking på Hamna kontaktsenter på Leirvik, eit lågterskeltilbod i Stord kommune. Ho fekk delta på konferansar i inn- og utland med eigne føredrag.

– Kvardagen vart betre når eg torde å tru på meg sjølv, tyrsta etter kunnskap og fekk økonomisk tryggleik.

– Kva erfaringar gjorde du deg som brukar av det psykiatriske helsetilbodet?

– Erfaringane har vore mange og varierte og ikkje særleg oppløftande. Mange gamle haldningar heng enno igjen. Eg etterspurde erfaringskonsulentar, som fanst, men dei fekk eg ikkje møta. No opplever eg som erfaringskonsulent sjølv at ei usynleg dør opnar seg når eg fortel til ein pasient at eg sjølv har erfart psykisk sjukdom. Eg opplever at mi erfaring kan skapa håp i den andre, at han eller ho kan bli frisk eller læra seg å leva med psykiske utfordringar.


Charlotte Nesse - erfaringskonsulent

Charlotte Nesse (42) har både mor, far og stefar frå Tysnes, men vaks opp på Stord. No har ho mellom anna deltidsjobb som erfaringskonsulent i Helse Fonna.

– Eg har vore inn og ut av psykiatrien sidan eg var 14 år. Mellom anna eit alvorleg overfall i ungdomstida var bakgrunnen for problema, i tillegg til anna som eg kjenner er litt for privat å snakka om. Men ingen, verken legar, psykologar eller psykiatarar fann ut kva som eigentleg var årsaka til problema mine, og eg vart mykje feilmedisinert. Først då eg var 29 år, fann ein flott lege ut at eg var bipolar. Eg meiner at symptoma har vore tydelege heilt sidan ungdomstida.

Bipolar liding artar seg ulikt frå person til person, men generelt er det då slik at livet blir prega av maniske og depressive episodar og periodar. Etter at Charlotte fekk diagnosen, har livet blitt mykje betre.

– Ja, då starta eg i terapi, vart medisinert utfrå diagnosen og livskvaliteten auka veldig. Eg kom meg ut i jobb, møtte igjen barndomskjærasten min og fekk meg eit normalt liv med rekkehus, bonusson og stasjonsvogn. Eg har eigentleg aldri ønskt å leva eit slikt A4-liv, men no kjenner eg tryggleiken i nett det. Eg plar seia at eg likar best folk som er «akkurat passe gal».

I 2017 var Charlotte med på kurs som kursleiar med eigenerfaring frå psykiatrien. Det vart arrangert av Stord DPS og kallast IMR (Illness Mangagement & Recovery).

– Kurset var for menneske med relativt tunge diagnosar. Men DPS leiger meg også ut til ulike prosjekt, mellom anna for å halda føredrag om livet mitt, eit føredrag eg kallar «Pilot i eige liv». Eg er også med i eit prosjekt som skal få opp svarprosenten på evalueringar etter innlegging i psykiatrien. Det gjer godt no å kunna hjelpa andre som slit med psykiske vanskar, seier Charlotte, med eit varmt smil under det knallraude håret.


RADARPAR: Charlotte Nesse og Connie Liv Straume vil svært gjerne at fleire tysnesingar kjem på erfaringskafeen.
RADARPAR: Charlotte Nesse og Connie Liv Straume vil svært gjerne at fleire tysnesingar kjem på erfaringskafeen.
A-men: Jostein Jensen og Eigil Karlsen har funne saman i musikken etter halve livet i narkotikarus.
A-men: Jostein Jensen og Eigil Karlsen har funne saman i musikken etter halve livet i narkotikarus.

Siste saker Gå til framsida

Held liv i gammalt handverk

Viss du ser sauefellane til Jorunn Økland frå berre den eine sida, ser dei ut som vanlege fellar. Men skinnet bedrar.