LUFTSPADE: I hendene har Kristoffer Nerhus eit instrument, som blir brukt til å berrlegga røter mest mogleg skånsamt, ved bruk av lufttrykk. (Alle foto: Camilla Korsnes)
LUFTSPADE: I hendene har Kristoffer Nerhus eit instrument, som blir brukt til å berrlegga røter mest mogleg skånsamt, ved bruk av lufttrykk. (Alle foto: Camilla Korsnes)

Har studert tilstanden til den store eika i Våge

Publisert 23.03.2019 kl. 07.57. Oppdatert kl. 08.01.

«Festivalkontoret» i Våge skal utvidast. Derfor trong Fonna AS meir info om den gamle eika ved kontoret.

– Eg kom med ei anbefaling om å finna ut litt om vitaliteten og helsetilstanden til treet, og gjerne òg finna ut risikoane med treet, seier arborist Kristoffer Nerhus, dagleg leiar i Hardanger Hagehjelp.

Han kom i kontakt med Sigvard Madsen i Fonna AS, som følge av planane om å bygga på «festivalkontoret» i Våge. I dag husar dette bygget både Tysnesfest, Tysnes Bolig AS og Marinegruppen AS i første etasje, og rekneskapsfirmaet Accountor i andre etasje.

Eika som står i nærleiken av bygget er massiv, og det var derfor behov for å sjå på om den ville utgjera ein fare for omringande bygningar.


Jobbar med tre

Nerhus er som nemnt arborist. Det vil i korte trekk seia at han har rimeleg god peiling på tre; faktisk kjem namnet av latinske «arbor», som betyr «tre».

– Det er ei tilleggsutdanning folk som er utdanna som agronom, skogsentrepenør, anleggsgartnar eller gartnar kan ta, seier Nerhus.

– Det handlar mykje om trehelse, trepleie, trefelling og treplanting, i tillegg til tryggleik knytt til dette.

Ute på oppdrag pleier Nerhus å ha med seg eit skjema, som han fyller ut. Han tar først for seg nedre del av stamma, inkludert utløparar til røtene.

Han ser då blant anna etter både mekaniske skadar, sopp, og skadar som tyder på at det kan vera ròte inn til stamma, som kan svekka treet.

I tillegg ser han på høgde, og breidda på dryppsonen. Dryppsonen vil seia avstanden frå stamma og ut til den greina som strekker seg lengst utover.


Eika er i klimaksfasen

– Helstilstanden til treet er forholdsvis bra. Eika er i ein klimaksfase, fortel arboristen.

Ifølge Nerhus har eit tre fire fasar: Etableringsfasen, vekstfasen, klimaksfasen og avviklingsfasen.

Men det at eika er i klimaksfasen er ikkje synonymt med at den ligg på dødsleiet:

– Klimaksfasen kan vara lenge, over 500 år. Ein seier gjerne at ei eik lever i 500 år, og så døyr den i 500 år, seier Nerhus.


Nokre svakheitar

– Det er to greiner på treet som er ganske kraftige. Dei veks tett inntil kvarandre, men dei veks ikkje saman. Det er noko inngrodd bark der, som gir ei lita svakheit, slik at det lettare blir brekkasje i det området, seier Nerhus.

– Men sprekken mellom greinene er ikkje open, så det er ikkje nokon overhengande fare for brekkasje.

For å minska sannsynet for at noko skal skje, har han tilrådd å korta ned dei nemnde greinene litt, og å setta inn tau som er spesiallaga for å sikra slike svake delar av eit tre.

– Elles ser treet forholdvis friskt ut, legg Nerhus til.

Han skal i tillegg fjerna ein del tørre og kryssande greiner. Kryssande greiner gnissar nemleg i vinden, noko som gjer at brekkasje oppstår lettare.

– Eg vil gjera minst mogleg med treet. Det ser veldig fint ut, der det står midt i Våge. Arkitektonisk er treet veldig fint, og det gir Våge sentrum veldig mykje.


Verneverdig tre

– Treet er over to meter i omkrins. Når eit tre, som ikkje står i produktiv skog, når over to meter i omkrins får det automatisk eit større vern, seier han vidare.

Store, gamle eiketre får nemleg ofte artar av sopp og mikroorganismar som kun lever på eik.

– Det er ein utvald naturtype, som fylke og stat ønsker å ta meir vare på, seier Nerhus.

Han fortel at det ikkje er altfor mange gamle eiketre i landet, og at dei er viktige for det biologiske mangfaldet i Norge og verda.

– Det er opp til kvar enkelt kommune å handheva det som har med utvalde naturtypar å gjera. I Oslo og sentrale bystrøk er det for eksempel strengt med slike naturtypar. Dei er bortimot freda, eller iallfall veldig strengt verna, seier Nerhus.

Vetle Mikkelsen

vetle@tysnesbladet.no


Siste saker Gå til framsida

Held liv i gammalt handverk

Viss du ser sauefellane til Jorunn Økland frå berre den eine sida, ser dei ut som vanlege fellar. Men skinnet bedrar.