FRÅ 1938: På dette biletet ser me Lars Vevatne (f. 1889), kona Marie (f. Vines 1896) og dottera Gerd, ved den gamle geila til marka. (Foto: Lokalhistorisk arkiv i Tysnes)
FRÅ 1938: På dette biletet ser me Lars Vevatne (f. 1889), kona Marie (f. Vines 1896) og dottera Gerd, ved den gamle geila til marka. (Foto: Lokalhistorisk arkiv i Tysnes)

Geiler og rekstravegar

I dag veit mange truleg ikkje kva ei geil er, og slett ikkje ein rekstraveg.
Publisert 07.04.2019 kl. 06.00.

Eit noko meir forståeleg ord som eg har høyrt her på Tysnes er «kugata», og då skjønar ein vel straks betre kva det er snakk om. Mange har sikkert sett ei geil utan å skjøna kva det er, til dømes to stein-gjerder som dannar ei «gate». Dei vart brukte til å samla og driva krøtteret til og frå tunet, eller når dyra skulle i marka om våren.

For nokre år sidan fekk eg spørsmål frå ei i redaksjonen på nettstaden lokalhistoriewiki.no om eg kunne framskaffa eit bilete av ei geil, kanskje eg kunne finna ein slik stad og knipsa eit bilete. På Facebook-gruppa Tysnes før i tio fekk eg fleire tips, men då eg drog ut for å leita fann eg sørgeleg lite att av geilene eg var tipsa om. Derimot dukka det opp eit bilete i lokalhistorisk biletsamling som vart sendt til redaksjonen i Oslo.

På biletet ser me Lars Vevatne (f. 1889), kona Marie (f. Vines 1896) og dottera Gerd, ved den gamle geila til marka – steingjerde på den eine sida og såkalla «stengle» i kløft på den andre. Stenglet stod berre når kyrne vart jaga ut i marka. Det var Gerd Kaasa som tok biletet i 1938.

Dette biletet er interessant fordi det viser at innhegninga kunne vera av meir midlertidig art. Her er det ein kombinasjon av eit permanent steingjerde på den eine sida og eit førebels stengsel av tre på den andre, medan den moderne geila kan vera endå meir provisorisk, som regel med straumgjerde på begge sider.

Mange stader finn ein namnet «geil» i forskjellige variantar, til dømes Geilo, Geilane. Men også ordet «rekstraveg» vart nytta. «Rekstr» tyder som ein lett kan høyra noko som har kome på rek – i denne samanhengen er det nett det krøttera ikkje skal, eller rettare sagt, det gjeld å få dyra på rek gjennom «kugata». (Det er også denne tydinga av ordet, å koma på rek, me finn att i namnet Reksteren, men det er ei anna historie…)

I gards- og ættesogene finn me nokre døme på at desse rekstravegane kan føra til konfliktar. Såleis på Heie, der det i 1919 vart usemje om geila over bruket til Ole Nilsson (Torana), som vart avgjort ved voldgift. Ole fekk rett til å halda fram med den reguleringa av geila som han hadde byrja på. På Hodlekje vart det i 1745 gjort særlege avtaler om rekstravegen, den vegen dyra vart drivne til markars. «Frå gamalt av var der tre rekstravegar – over Tanndalsleite (aust), gjennom Husasmåge (truleg i vest) og gjennom Geilo. Om vinteren, når det var snø og is på marka, kunne Geilo ikkje nyttast, og dyra måtte då drivast dei to andre vegane,» fortel Ernst Berge Drange.


Siste saker Gå til framsida

Leiar: Lokalsamfunn med eit godt hjelpeapparat

Natt til laurdag tok det til å brenna i eit bustadhus i Uggdal. Den unge familien kom seg til all lukke ut av det brennande huset utan fysiske skadar. I «Tysnes» denne veka kan me lesa at brannvesenet var på brannstaden eit kvarter etter at mor i huset fekk varsla om brannen klokka 03.23. Det gler...