I YSTERIET: Her skjer Lucianne i den koagulerte ostemassen. 45 liter mjølk skal bli til 3,5 kilo «Tvedta». (Alle foto: Camilla Korsnes)
I YSTERIET: Her skjer Lucianne i den koagulerte ostemassen. 45 liter mjølk skal bli til 3,5 kilo «Tvedta». (Alle foto: Camilla Korsnes)

Kjerring med stor lidenskap for ost

Det begynte i det små, med ysting i kjøkkenet på Tveit, i 2015. Sidan den gong har «Tveitakjerring» berre fortsett å veksa.
Publisert 13.04.2019 kl. 06.00.

– Eg må først sjekka pH-verdien, og deretter bestemma om eg skal tilsetta løype, seier Lucianne Rijpkema.

«Tysnes» møter ho under innspurten før påsken. Med planar om å opna gardsbutikken i påsken, er Lucianne allereie godt i gang med førebuingane.

Løype er ei blanding av enzym, som aleine eller kombinert med syre får mjølka til å koagulera og skilja seg frå mysen.

– Løype blir naturleg produsert i magane til drøvtyggarar, seier Lucianne.


Ymse ostar

I sortementet til «Tveitakjerring» finst fleire ostetypar, samt jogurt av geitemjølk. I tillegg sel Lucianne egg frå dei frittgåande hønene på garden.

– Eg har ferskost med ramslauk og tomat, med tyttebær og den prisvinnande naturelle ferskosten, seier Lucianne.

Dei ulike produkta har òg eigne, særprega namn. Blant anna heiter ferskostane «mjuk kjerring», medan jogurten heiter «sur kjerring».

For ei tid tilbake lanserte Lucianne òg ein halvfast kvitost. Osten heiter «Jens’n». Den er oppkalla etter mannen hennar, Jens Rasmus Tveit, «den største kjærleiken», som ystaren sjølv seier.

– Eg kjem òg til å laga ein steikeost. Den er under utvikling, og kjem i løpet av våren, legg ho til.

Ein steikeost er ein ost som ikkje smeltar; den er fast i fisken, sjølv om du steiker den i panne.

Lucianne, som òg er utdanna optikar, ystar òg ein feta-liknande ost. Det er nettopp denne osten lokalavisa får vera med og sjå på at ho ystar, ved dette høvet. Sidan namnet «feta» er geografisk beskytta gjennom EU, lagar heller Lucianne «tvedta»-ost.

– «Tvedta» må modnast i ti dagar i saltlake, før den blir sett i olje. Den er sikkert klar rett før påske, seier ho.


Utveksling frå Tyskland

Før nokon får koma innn i ysteriet, må «Tveitakjerringa» inn og sjekka blant anna pH-verdi og temperatur.

I mellomtida får avisa sine utsende sjansen til å bli betre kjende med gardsarbeidaren hennar, Flora Winkler (19).

Ho kom først til Norge i fjor sommar, gjennom Atlantis Utveksling. Dei arrangerer utveksling til Norge, slik at ungdommar frå utlandet kan vera arbeidande gjester på norske gardar.

– Eg liker Norge, og ville læra meir om kulturen. I tillegg ville eg gjera noko praktisk, og læra om livet på garden, fortel Flora, som kjem frå Hannover i Tyskland.

– Først var eg eit halvt år på garden til Hilde Marie Sæverud-Mehammer og Jon Helge Sæverud-Mehammer, legg ho til.

Eit halvt år på garden i Uggdalsdalen gav meirsmak.

– Eg såg etter ei moglegheit til å bli her lenger, og så blei eg kjent med Lucianne i desember, seier Flora.

Etter ei stund heime i Tyskland, kom ho dermed tilbake til Tysnes i siste halvdel av mars, denne gongen for å hjelpa til hos «Tveitakjerring».


God kjemi med dyra

Flora kan fortelja at ho gjer litt av kvart på garden; for det meste tar ho vare på dyra. I tillegg hjelpte ho til med å måla gardsbutikken til Lucianne.

– Kva synest du om å jobba på garden?

– Eg liker det veldig godt. Det er ei kul oppleving, svarer ho.

Ho liker kontrasten mellom å jobba med kyr, slik ho gjorde hos familien Sæverud-Mehammer, og å jobba med småfe, slik ho gjer hos Lucianne.

– Geiter er så smarte. Du ser verkeleg personlegdommen deira, seier Flora.

At ho har kjemi med dyra er tydeleg på måten ho samhandlar med geitene. Ho både koser og pratar med dei; når ho snakkar med kjea og geitemødrene slår ho til og med over til norsk.


Trivst på Tysnes

– Eg liker verkeleg folka her, seier Flora, og legg til at øya er større enn dei ho er vand med i Tyskland.

– Viss du er i Uggdal ser du for eksempel ikkje at du er på ei øy, på grunn av alle fjella rundt, legg ho til.

På Tveit er følelsen av å vera på ei øy sterkare:

– Eg står her kvar morgon og nyt utsikta, smiler den unge tyskaren.

I juli skal ho nok heim att til Tyskland, og førebu seg til studium. Ho vil nemleg studera teatervitskap i Leipzig, og bli teaterpedagog.


«Tvedta» blir til

Så, med eitt, er det klart for å sleppa folk inn i ysteriet. Lucianne utstyrer gjestene med hårnett og blå posar til å ha over skoa.

Den etter kvart erfarne ystaren vaskar hendene både før og etter ho går inn i ysteriet. Hygiene og reinheit er viktige for ysteprosessen.

– Det er risikovurderingar for kvart steg, heilt frå mjølkinga, seier Lucianne.

Både råmjølk og pasteurisert mjølk kan nemleg bli infisert av skit, smuss eller bakteriar, som kan øydelegga prosessen. Alt som blir gjort i det vesle gardsysteriet er med andre ord nøye gjennomtenkt på førehand.

– I dag er det 45 liter mjølk, som skal bli til 3,5 kilo «tvedta»-ost, seier Lucianne, medan ho rører i blandinga med ein spesiallaga kniv.

– Osteterningane eg lagar no, knip seg endå meir saman etterpå, og pressar meir myse ut, fortel ystaren vidare.

Med jamne mellomrom rører ho i blandinga, og sjekkar at alt er som det skal. Nokre gongar tar ho ut nokre terningar, og kjenner på konsistensen.

– Det er eit tolmodsarbeid. Alt handlar om tid og temperatur, seier Lucianne.


Lidenskapeleg interessert

Tidlegare blei nokre av produkta til Lucianne distribuert på både Joker OnarTun og Coop Prix i Våge. No er det berre Joker OnarTun som har dei inne, av daglegvarebutikkane på øya.

Dei fleste kundane hennar er nemleg hyttefolk og folk utanfor Tysnes, så det er ikkje økonomisk gunstig å ha ostane inne i alle butikkane her.

– Men så lenge eg har kundar og ein liten vekst i omsetninga er eg fornøgd, seier Lucianne.

I tillegg til gardsbutikken og Joker OnarTun, blir varene hennar distribuerte gjennom REKO-ringane i Begen, Haugesund og Sunnhordland. REKO-ringane er matnettverk på Facebook, der lokalmatinteresserte og lokalmatprodusentar kan avtala kjøp og henting av produkt.

Lucianne begynte så smått å ysta på kjøkkenet sitt i 2015, etter å ha vore på ystekurs i Aurland. Ysteriet stod ferdig året etter.

– Kva er motivasjonen din?

– Det er gøy. Eg er lidenskapeleg opptatt av dette, seier ystaren, som gjennom tallause timar med prøving, feiling og eksperimentering har kome fram til dei oppskriftene ho bruker i dag.

– Eg er eigentleg litt stolt av meg sjølv, smiler Lucianne «Tveitakjerring» Rijpkema.


GOD MEDHJELPAR: Mot arbeid på garden, får Flora (t.h)  kost og losji hos Lucianne på Tveit.
GOD MEDHJELPAR: Mot arbeid på garden, får Flora (t.h) kost og losji hos Lucianne på Tveit.
GLAD I DYR: Innimellom gardsarbeidet får Flora tid til kos med dei små.
GLAD I DYR: Innimellom gardsarbeidet får Flora tid til kos med dei små.
MJØLKEBART: Kjea blir salige i blikket når det er tid for mat.
MJØLKEBART: Kjea blir salige i blikket når det er tid for mat.
SJØLVBETENING: I den vesle gardsbutikken på Tveit kan ein få kjøpt alt frå egg til diverse ostar.
SJØLVBETENING: I den vesle gardsbutikken på Tveit kan ein få kjøpt alt frå egg til diverse ostar.
LEIK: Ein haug med grus og steinar betyr mykje moro for kjea.
LEIK: Ein haug med grus og steinar betyr mykje moro for kjea.

Siste saker Gå til framsida

Onsdag: Ordføraren treng ei forsamling på E-brygga

Eit innlegg publisert i den offentlege Facebook-gruppa «Oppslagstavlo Tysnes» har vekt mykje nysgjerrigheit. – Hei alle saman! I morgon, onsdag 26. juni, treng eg litt hjelp frå store og små, innleiar Kleppe i innlegget som blei lagt ut tysdag kveld. Han skriv vidare at han skal vera med i eit program som skal...