FORFATTAR: Ernst Berge Drange skriv biografien om Johannes Heggland, Tysnes-forfattaren med ei imponerande mengde bøker, artiklar og sogespel.
FORFATTAR: Ernst Berge Drange skriv biografien om Johannes Heggland, Tysnes-forfattaren med ei imponerande mengde bøker, artiklar og sogespel.

Sogespela står sterkt

Dei mange sogespela han skreiv, var det han fekk mest direkte respons på og mest publikum på. Johannes Heggland var oppteken av teater-mediet, og likte å vera til stades både på premierar og på vegen fram dit.
Publisert 19.04.2019 kl. 06.00. Oppdatert kl. 08.38.

Heggland skreiv historiske spel på bestilling, og sjølv om han auste frå den store kjelda med kunnskap han hadde om forhold frå farne tider, tilpassa han heile tida spela etter lokale hendingar på plassane der sogespela skulle framførast.

• Les også: Dressar seg opp til Olavsgildet


Historisk bølgje

Det kom ei bølgje med historiske spel på 1980-talet og utover, og Heggland var gjerne den forfattaren som skreiv flest, seier Ernst Berge Drange.

Han er i ferd med å fullføra oppgåva med å skriva Heggland-biografien, men boka kjem først ut neste år. Johannes Heggland kom til verda 29. juni 1919, og på jubileumsdagen 29. juni i år skal biografen ha samtale om boka og Heggland-livet med tidlegare BT-journalist og kulturredaktør Jan H. Landro. Då vil publikum på Tysnes få mange smakebitar frå det mangslungne forfattarskapet.


Stor suksess

Suksessen til Stiklestadspelet gjorde sitt til at andre stader ønskte å sjå om ein kunne få til noko liknande. Ein var tidleg ute på Karmøy, der dramagruppa i Karmøy mållag ville ha spel med utspring i den rolla kongsgarden på Avaldsnes og hendinga der hadde.

– Heggland tok på seg oppgåva med å skriva dette spelet, «Kongsgildet på Ogvaldsnes», men han såg aldri Stiklestadspelet, og ville heller ikkje sjå det. Han ville skapa sitt eige, setja sitt eige preg på det som skulle framførast. Vestlandet, og i fremste rekkje Sunnhordland, var på mange vis ramma for det Heggland skreiv. Frå dette landskapet og historia her henta han inspirasjon både til barne- og ungdomsbøker, historiske romanar og dei mange sogespela.

– «Kristkongane på Moster», som kom i 1984, blei ein stor suksess, det same med dei ulike Håkonarspela som kom nokre år seinare. Alle desse spela blei framførte i eit tett samarbeid mellom lokale aktørar og profesjonelle utøvarar. Det gjer noko med bygda, den dugnadsånda som må på plass for å få til noko slikt. Spela blei godt mottekne, og det er ei oppleving å vera med på det gode samspelet mellom amatørar og profesjonelle, seier Ernst Berge Drange.


Lakserettar og kjærleik

Han har solide slektsrøter på Tysnes, held på å restaurera det gamle bedehuset i Drongsbygdo, har skrive fire band med gards- og ættesoge for Tysnes, og har sjølv fått oppleva kva løft det kan vera for ein stad å få sitt eige sogespel frå Heggland-penn.

– Kona mi, Anne Elisebeth Skogen, jobbar i kulturskulen i Suldal, og var initiativtakar for «Syng Elvestraum», Suldalspelet, som er vist tre gongar i amfiet ved kulturhuset på Sand med Brit Lossius som regissør. Eit stykke med tema henta frå striden om lakserettane på staden, med kjelder frå middelalderdokument som opphavleg kom frå Halsnøy kloster. Ut frå dette skreiv han på kort tid eit spel med ingrediensar som kjærleik, konfliktar mellom Suldalsbønder og munkar frå Halsnøy kloster, rik og fattig og anna som høyrer til, det heile i ei tidsautentisk ramme som han var så oppteken av.

– Det skulle vera autentiske ryfylkenamn frå mellomalderen på personane i spelet, eit bestillingsverk framført av amatørar frå staden i samspel med profesjonelle, og som blei godt motteke lokalt. Heggland var uhyre produktiv, han var eit naturtalent og skreiv heile livet, understrekar Drange.

Som så ofte før, var Heggland sjølv til stades på premieren på eit av sine spelstykke. «Syng Elvestraum» blei vist første gong i 2006, to år før den store forfattaren frå Tysnes døydde.


Dei mange spela

Ernst Berge Drange listar opp følgjande sogespel/manus Heggland har skrive:

Kongsgildet på Ogvaldsnes (skrive 1981, spela ein gong, 29. juni 1981)

Mostraspelet: Kristkongane på Moster (skrive 1983/84, premiere 1. juni 1984)

Elden, Oddaspel frå industrireisinga i tida 1906-08 (skrive 1988, aldri framført)

Amerikafeber (premiere Etne 1987, sidan spela i Hornindal (1989), Tysnes (1997) og Radøy (2000/2002))

Vetespelet eller Krist gjeve eg var der soli renn (Stryn, skrive 1991, permiere i november 1994)

Krossen og sverdet (1993, eit kyrkjespel, premiere 22. mai 1994 i Moster kyrkje)

Giskespelet eller Olav Haraldson og Arnungane (skrive 1994, premiere juni 1995)

Håkonarspela (skrive 1996, alle spela framførte på Bergenhus festning i 2000 (kulturbyåret)

Kongen med Gullhjelmen (premiere 9. august 1997 i Fitjarparken)

Håkonarvarde (premiere 16. august 1997, på Håkonshaugen i Seim)

Håkon Adalsteinsfostre i Gula (23. august 1997 på Flolid ved Eivindvik i Gulen)

Håkon Adalsteinfostre (30. august 1997, på marinebasen Håkonsvern)

Tora Mostrastong og kongen (premiere august 2001, i Moster Amfi)

Den unge kongen (Etne, skrive 1999, premiere Olsok 2000)

Olavsgildet på Onarheim (skrive 1999)

Jens Zetlitz. Diktarpresten i Vikedal (skrive 1999/2000, framført ein gong, i juni 2008)

Syng elvestraum (Suldal, skrive 2005, premiere august 2006)

Himmelfeber (pionerhistoria til Misjonsselskapet, skrive 2005, ikkje framført)


Siste saker Gå til framsida

Lesarbrev: Hugs valdagen den 9. september

Det er ei dårleg demokratisk innstilling å ikkje stemma ved eit val. Same om du er noko ueinig med dei ulike partia, så er det alltid eit parti det kan vera greitt å gje si stemme til. Me i Tysnes FrP meiner me har eit godt valprogram, som seier noko om det som må bli betre i Tysnes kommune.Tysnes FrP er svært opptatt av at det ikkje må bli reduksjon i talet på ferjeanløp til og frå...

Klar for kommunal praksis

Jon Agnar Leirvik skal det neste halve året bu og arbeida på Tysnes, som ein del av statsvitskapsutdanninga.