GARDEN GRIMSLAND SENTRAL: Forfattar Mads Rage har henta inspirasjon her på slektsgarden ved Lunde.
GARDEN GRIMSLAND SENTRAL: Forfattar Mads Rage har henta inspirasjon her på slektsgarden ved Lunde.

Ny roman der handlinga er lagt til Tysnes

Mads Rage (36) frå Lunde kjem med sin andre roman til hausten. Den første, «Og skipet siglar vidare», kom i fjor og fekk gode kritikkar i fleire media. I «Miklastaur» kan ein kjenna att både stader og folk frå Lunde, seier forfattaren.
Publisert 08.06.2019 kl. 15.00.

– Det kan godt henda at nokon figurar kan kjennast att. Her er nok nokon karikaturar og då helst av folk som er eldre no. Handlinga er lagt til 1980- og 90-åra, då eg sjølv vaks opp i Lunde, seier forfattaren heimom hos mora i Lunde. Til vanleg bur han med sambuar frå Tysnes og to born i Oslo. Der har han no 1/3 stilling i politiet si IKT-teneste, der han jobbar turnus.


Samlaget

Forlaget skriv i omtalen av boka at Emmanuel Miklastaur blir fødd med eit altfor stort problem, i ei altfor lita bygd. Han blir fødd med eit enormt kjønnsorgan. Og mora vart riven i hel under fødselen, som skjer i ein brunn, som enno er der på garden på Grimsland, ein gard slekta til forfattaren kjem frå.


Dårleg ide

Mads Rage har kvinneleg redaktør i forlaget, Samlaget. Han var sjølv skeptisk då han lanserte ideen om å skriva denne boka.

– Eigentleg tenkte eg at det var verdas dårlegaste bokide. Men me fann jo ut at det kjem an på korleis ein skriv boka. Eg brukar både humor og overdriving. Her er tullball og ubehagelege og groteske ting.

– Risikerer bygdefolka du vaks opp med å koma dårleg ut av det i boka?

– Bygda blir nok ikkje behandla fint, men ikkje noko er ondsinna.


Utanforskap

– Denne Emmanuel Miklastaur kjenner seg svært spesiell og utvald. Men det handlar om meir enn kjønnsorgan, dette?

– Ja, du kan godt lesa det som eit døme på å kjenna seg utanfor, og kva følgjer det kan få. Men det har også litt med kjønnsroller å gjera. Emmanuel veks opp med livstrøytte besteforeldre, og med ein drikkfeldig hest som besteven. Han blir ikkje inkludert sosialt, og ikkje teken på alvor. Han ser ting på andre måtar og møter veggen i lokalsamfunnet, som heng fast i fordommar. Ingen i bygda trur at han kjem til å utretta noko i livet, men det skal han. Det liknar berre ikkje på noko dei har sett før.

– Har du sjølv kjent deg spesiell og utanfor i heimbygda di, og er dette eit oppgjer med heimbygda?

– Eg byggjer nok litt på eigne erfaringar, og i periodar var nok eg og litt utanfor sosialt. Bedehuslivet, som eg rett nok aldri var ivrig i, skildrar eg nok som kjedeleg. Men det er nok gjennomgåande i boka at eg skrur alt til nokon hakk.


Johannes Heggland

Mads Rage vaks opp ikkje langt frå heimen til Johannes Heggland. Begge dei to forfattarane har henta idear til handlingane i bøkene frå same bygdemiljøet.

– Eg prøver ikkje å leggja meg opp til Johannes Heggland. Men eg har nok teke litt frå han. Me nyttar begge a-infinitiv, som no er sjeldan for nynorskforfattarar. Dialekta betyr nok også noko. Eg nemner forresten Heggland i prologen i boka, der eg skriv om det gamle Njardarlog.

– Møtte du nokon gong forfattaren som vart fødd for hundre år sidan?

– Ja, eg helste på han ein gong. Og så melde eg ei av ungdomsbøkene hans i lokalavisa «Tysnes» då eg var i arbeidsveke der. Eg hugsar eg meinte at boka hans var godt skriven og interessant språkleg.


Emmanuel

Samlaget skriv at dette er ein burlesk roman om sosial utstøyting og konsekvensane, om å slitast mellom krav frå omgivnadene og tronga til å følgja sine eigne kjensler, kvar enn det måtte bera. Forfattaren har omtanke for Emmanuel.

– Det går ikkje bra med han. Men om mange nok kjøper boka, har eg ein tanke om å skriva ein oppfølgjar. Det ligg mange utfordringar i denne romanfiguren.

– Vågar du deg heim igjen til Lunde når boka er komen ut i haust?

– Ja, det skulle ikkje by på vanskar, seier Mads Rage, klar med ny bok frå tysnesmiljø i haust.


Utdrag frå boka:

Somme seier mor hans gjekk to månader over termin, andre seier det kan ha vore så mykje som to år. År eller månader, på slutten var ho i alle høve ikkje føtande på grunn av dette uvesenet som klamra seg fast inst i livmormørkeret. Knappast fekk ho krope omkring på det kalde tregolvet i finstova, medan den framtidige faren, Emmanuel den eldre, steig ut og inn mellom gardsarbeid og tilsyn med den hjelpelause kona.

Ho hadde gått og ynskt seg slik eit jentebarn, men etter kvart innsett sanninga i at eit jentebarn, ei framtidig kvinne, aldri ville kunna forårsaka slik liding under svangerskapet. Eit jentebarn ville hatt kunnskapen om denne felleskvinnelege vanlagnaden i kroppen som eit instinkt, eit ubryteleg band av medkjensle med alle skapnader av same kjønn, og visst å halda seg i bakgrunnen. Men om det nokon gong fanst noko slikt som eit typisk mannleg og framfust foster, så måtte det vera dette. Dermed var Lavinia Timoteusdotter Miklastaur viss på at ho kom til å fø ein utkropen son, om han då nokon gong ville sjå dagslys, for det kunne mest verka som om han ikkje var esla for å leva i denne verda.

Det verka reint som om den ufødde grov seg lenger og lenger inn til dei vondaste krærne, stader ho aldri hadde trudd slik smerte kunne komma frå, og at han, eller det som skulle verta son hennar, eigentleg berre ville attende til det ærlege umedvitet som no var på veg til å sleppa taket i han.

Skyene hang over bygda som loslitne potetsekkar, og Emmanuel den eldre utsette slåtten, sidan slåmaskina larma for mykje til at han kunne høyra om Lavinia skreik. Dermed voks stråa over den tilrådelege høgda og nikka frøtunge i vinden, som om dei og undra seg på om ikkje denne fødselen snart skulle ta til.

Det er ikkje urimeleg å hevda, slik somme har gjort, at ungen burde vore teken med keisarsnitt før det gjekk så langt, og dei kan vel ikkje klandrast for å tenkja slik. Sjølv om ein bur på ein avsidesliggjande stad og ikkje har bil, så let det seg alltids gjera, på eine eller hitt viset, å komma til kunnige folk. Og for ein familie utan synderlege avvik i arvematerialet kunne inngrepet absolutt vore ein haldbar metode.

Men når det ufødde barnet sat så grundig fastkilt inst i den moderlege livskrypta, så var det ikkje gått slik til utan grunn, og Lavinia hadde i alle høve siste ordet når det kom til inngrep i hennar eigen organisme; Emmanuel den eldre rakk ikkje eingong formulera forslaget før ho slo handa mot tregolvet så dessertfajansen bivra i framskapet:

Nei!

Så vart det ikkje sagt meir om den saka. Kanskje mistanken allereie hadde byrja å breia seg i ho om at det fanst ein samanheng mellom dette innvortes uføret og Emmanuel den eldre si usedvanlege utvortes velsigning. Han var av Herrens nåde fødd med det som ikkje kan ha vore anna enn eit uhyre sjeldsynt avvik i arvematerialet, noko som gav seg utslag i eit påfallande overdimensjonert kjønnsorgan, ikkje ulikt det som sit på ein velvaksen fjording. Og det var med dette han hadde befrukta mor til sin framtidige son. Dette var gått så djupt og grundig føre seg at kimen til den framtidige guten ikkje hadde sjanse til å feste seg i livmorveggen på tradisjonelt vis.

Derimot hadde han kilt seg inst inne i ei på mest alle måtar utilgjengeleg lomme der ingen skulle tru at noko foster kunne leva. Trass i dette hadde guten likevel alboga seg fram mot livet medan han saug kreftene sine rett or hjarta på Lavinia, eit hjarta som stadig voks og auka pumpetrykket og skipa blodet vafsande gjennom dei verkande blodårene på handbakane og i brysta, berre nett så ho sjølv kunne halda seg i live, endå slaga stundom kunne høyrast som ei urovekkande dundring sjølv av folk som stod på fleire meters avstand. Det hjelpte jo heller ikkje at det framleis var gudsjammerleg stilt det meste av tida, om ein då ikkje rekna med jamringa frå dette vakre livsunderet som var i kjømda, og som byrja å slita på nervane til dei som var så uheldige å vera naboar.

Slik klorte han seg fast, og slik voks han, den ufødde Emmanuel, fram til han nådde full fosterstorleik, og vel så det, medan den naturlege forløysinga let venta på seg. Tanken på den kvarv uuthaldeleg omkring i Lavinia:

Eg føler meg lik ein stein som ligg og ventar på sleggja, sa ho.

Det er ikkje lenge no, sa Emmanuel den eldre, straks vert det betre tider.

Me får no for Herrens skuld håpa det.

Men dette hadde dei sagt lenge.

Då Emmanuel den yngre endeleg vart fødd, såg han ikkje dagslys, i alle fall ikkje straks, sidan mor hans hadde nytta dei siste timane på desperat jakt etter lindring frå dei himmelskakande fødselsriene som såg ut til å vilja sprenga ho i filler. Difor hadde ho overtalt Emmanuel den eldre til å køyra ho ned til brønnen med hest, og ikkje traktor, for han trong å oppfatta formaningane som kom frå den sundslitne røysta hennar. Dermed låg ho skrikande i kjerra bak ein gamp som knapt hadde gjort eit ærleg dagsverk sidan den vedunderlege forbrenningsmotoren kom til gards, og som dessutan synte seg å tola skriking særs mykje dårlegare enn noka petroleumsdriven maskin. Ei uventa ri var difor alt som skulle til før han vart oppskremd og gjorde eit for alderen overraskande kraftfullt byks, slik at han sparka sund ei av skoklene. Ho kom aldri til å verta reparert; det var nye tider no. I tillegg vart gampen så skoklesky at han korkje ville ha eller sjå noko som likna ei vogn, og dermed var han arbeidslaus for all framtid.

Etter mykje plunder og forbanning av hestar og hestars vesen fekk Lavinia likevel låra seg i det lindrande vatnet, slik at skrikinga for ei stund faktisk vart lågare, endå det mura, sylindriske brønnrommet med sin uhyggjelege akustikk snarare gav motsett effekt, sidan det tilførte ei langtrekt, metallisk uling bakom kvart stønn, som om eit av husdyra var ramla nedi vasskjelda og baksa rundt i langtrekt dødskamp.

Emmanuel den eldre hadde allereie ringt etter sjukebil med tilhøyrande jordmor, men bilen vart ståande og venta på ferja på hi sida, for den gongen fanst det ikkje bru. Og før han kom fram, ville han truleg uansett måtta køyra gjennom kløfta nokre gonger, rett forbi garden lik ein båt som leitar etter sundet, før han fann den smale innkøyrselen mellom knausane. Om ein venta folk, måtte ein helst stå bortmed vegen og vinka, for det fanst ikkje adresser den gongen, og stadnamna folk nytta, var for lokale og idiosynkratiske til å stå på noko vegkart. Men denne gongen var det for mykje anna å bala med, og ut måtte guten, det var ikkje til å brigda. Like uunngåeleg var det at mor hans brotna i prosessen, og det så djupt og så grundig at ho aldri vart seg sjølv att og diverre kort tid seinare kom til å døy av blodtap fordi årene vart rivne i stykke så djupt inne i ho.

Jordmora, ei rund bergensarinne i sekstiåra, rakk berre fram nett i tide til å fiska opp den nyfødde, men forunderleg tagale Emmanuel den yngre frå den kalde halvmeteren med blodig brønnvatn som låg to meter nedfor jordoverflata, der den nyfødde var fanga i skvis mellom den formlause kroppen til Lavinia, morkaka og den iskalde muren. Vel oppe i dagslyset fjerna ho ein krossedderkopp på storleik med eit stikkelsbær frå hårfjona på hovudet hans i same augneblinken som ho med store augo kunne stadfesta at han i det ytre var velsigna med ein særeigen kvalitet – den same som ho ikkje hadde kunna unngå å leggja merke til på karen som stod der og trippa og nyleg var vorten far. Men då den nyfødde tok til å gurgla og verta blå i andletet, tok ho seg ikkje tid til å grunda vidare over dette, men fann i staden fram ein plastsylinder med eit røyr på som ho bles liv i han med. Og hadde ho ikkje visst å gjera dette, ville soga ha slutta nett her. Men ungen kvikna så smått til og rapa fram nokre pustelydar, og faren fekk kappa den avlange navlestrengen.

Lavinia vart varsamt heist frå brønnen i duk og stropper og fekk halda guten i nokre minutts vilkårslaus kjærleik, all mistru og liding gløymd, og kyssa panna hans før ho vart skoven inn i sjukebilen mellom andlet som uttrykte eit medisinsk alvor Emmanuel den eldre aldri hadde sett før, og køyrd vekk på ein slik måte at ein skjøna ho aldri ville komma att. Fødselen var av den sorten som ville ha enda på same vis uansett kva hundreår det skjedde, berre med det unntaket at vår helt overlevde.

Fyrst då mora var ute av soga, byrja guten å gråta, og då var han ikkje til å stogga heller. Då mor sin song ved vogga vanta, freista Emmanuel den eldre på nokre strofer, men det hjelpte ikkje.

Han kjende seg sundriven av skuldkjensle. Sidan sørgde han seg og i hel, slik at det vart besteforeldra, Anna og Gorgus Kornelius Grimsland, som måtte overta oppsedinga av guten og flytta inn att på garden i von om at barnebarnet trass alt ein dag skulle ynskja å overta drifta og føra familiegarden vidare.


LØA RAMLA SAMAN: Forfattaren meiner forfallet samsvarar godt med deler av innhaldet i boka om Emmanuel.
LØA RAMLA SAMAN: Forfattaren meiner forfallet samsvarar godt med deler av innhaldet i boka om Emmanuel.
FØDESTADEN: Mads Rage ved brunnen der Emmanuel Miklastaur vart fødd og mora døydde.
FØDESTADEN: Mads Rage ved brunnen der Emmanuel Miklastaur vart fødd og mora døydde.

Siste saker Gå til framsida

Rune Alver kjem til OnarTun

Er du glad i klassisk musikk av den storslegne kaliberen, bør du ikkje gå glipp av konserten med Rune Alver og Lise Skjåk Dalen.

– Det finst ikkje liknande

Forfattar og lokalhistoriker Knut Rage reiser kvart år frå Tysnes til Hatlestrand for å få med seg Mytologifestivalen. I år skulle ikkje vera eit unntak.

Vel blåst på Tysnessåto

Søndag var det friluftsgudsteneste på Tysnessåta i skiftande seinsommarvêr. Initiativtakar til denne gudstenesta var tysnesingen Arne Nesse. Døveprest Inge Sørheim hadde ansvar for gudstenesta, og dei hadde med eigen tolk. Det bles friskt på toppen, så den vesle kyrkjelyden søkte ly litt nedom toppen. Der vart det preike, bøn og salmesong med eit fantastisk skue over...

Lesarbrev: Innfør gratis skulemat

Eit gratis skulemåltid kvar dag til alle elevar i den norske skulen kan vera blant dei viktigaste tiltaka for folkehelse og sosial utjamning. Vil politikarane jobba for å innføra skulematordning i vår kommune?Det er få stader sosiale skilnader kjem tydelegare til syne enn blant matpakkane til elevar i den norske skulen. Diverre er det slik at langt ifrå alle born får med seg god og sunn...