HOVUDROLLER: Øyvind Skartveit og Marte Stien har to av hovudrollene i Spelet om Olavsgildet. Øyvind spelar leiglendingen Greip frå Laukhamar og Marte rikmannsdottera Sigyn.
HOVUDROLLER: Øyvind Skartveit og Marte Stien har to av hovudrollene i Spelet om Olavsgildet. Øyvind spelar leiglendingen Greip frå Laukhamar og Marte rikmannsdottera Sigyn.

Øvde til 100-årsmarkeringa for Johannes Heggland

Førebuinga til spelet om Olavsgildet er i full gang. Fredag 28. og laurdag 29. juni skal spelet framførast. Sist laurdag var fyrste generalprøve.
Publisert 22.06.2019 kl. 16.00.

Frå galleriet tonar preludiumet utover heile Onarheimskyrkja denne laurdags ettermiddagen. Åtte blåsarar frå Onarheim musikklag og folk frå Onarheim er fyrste innslag i Olavsspelet, saman med gildekoret på tolv personar som er sett saman for anledninga. Yngve Nikolaisen har ansvar for musikken.

– No er me i gang, kviskrar prosjektleiar Ingebjørg Hatteberg til «Tysnes» sin utsende på fremste benk.

Like etter er det klart for innmarsj. Alle dei kring 35 skodespelarane kjem på rekkje og rad innover kyrkjegolvet, og fyller den nylaga scenen i Onarheimskyrkja.

– Synest du ikkje det er blitt ein flott scene? Det som dei har fått til her, er spenstig gjort av soknerådet, kommenterer prosjektleiaren.

Fremst i prosesjonen kjem prest og biskop, abbed og ombodsmann, og deretter alle gildesøskena.


Året er 1327

Sogespelet «Olavsgildet på Onarheim» er ført i pennen av Johannes Heggland og gitt til Tysnes kommune i 1999. Spelet som skal framførast er eit musikkspel er Johanne Øvstebø Tvedten ved Sunnhordland museum, der ho har teke utgangspunkt i sogespelet til Johannes Heggland. Mykje av tekstane er hennar, mellom anna alle songtekstane.

– Eg synest det er blitt veldig gode tekstar, kommenterer Ingebjørg Hatteberg.

Fyrste ordinære framføring blir på Johannes Heggland sin 100-årsdag, laurdag 29. juni. På denne store jubileumsdagen skal det vera to framføringar i kyrkja på Onarheim. Men dei som er ekstra forvitne, kan kjøpa billettar til generalprøve med publikum kvelden før.

Dette er fyrste gongen sogespelet om Olavsgildet blir framført.

Året er 1327, og den store olsokfesten på Onarheim er i gang. I ei veke har folk frå ti bygdelag førebudd den store festen på Onarheim. Dei har bryggja øl, og gjort seg klare til å ta imot alle familiane som er på veg. Det kjem skip etter skip til stranda, fullasta med folk frå Voss i nord til Rogaland i sør, frå Hardanger og heile Sunnhordland, over hundre i talet. På gildevollen er det full aktivitet for å gjera klare senger til dei som har bestilt overnatting. Heile vollen nedanfor kyrkja er full av småhus der menn og gutar bur for seg, og kvinner og jenter for seg. Festen og tinget skal føregå i den store årestova. Onarheimsgildet er landskjent for den storslagne feiringa av Heilag-Olav.


Kappast om rikmannsdottera

Spelet er delt inn i tre hovudbolkar og 13 ulike scenar. Scene 1 opnar med ringdans med gildeborna, og dei yngste skodespelarane.

Delar av spelet minner mest om ein musikal, medan andre delar av spelet minner om gamal tid og middelalder.

Marte Stien og Øyvind Skartveit har to av hovudrollene. Marte spelar Sigyn, dotter til ein av gildemennene, Vidar bonde. Øyvind spelar leiglendingen Greip frå Laukhamar.

– Eg har alltid likt deg så godt, seier Sigyn til Greip i scene 4.

Delar av spelar handlar om ein romanse der både Sigyn, Greip og broder Jon Crispur, som er kannik (prest) ved Halsnøy kloster, er innblanda.

Greip og Jon Crispur kappast om Sigyn. Jon Crispur har vore hemmeleg kjæreste med Sigyn, og kjem i konflikt med seg sjølv om han skal velja klosteret eller jenta. Greip har alltid hatt eit godt auga til Sigyn, men som fattigmann hadde han ikkje sjans på rikmannsdottera.

Greip er leiglending. Dei er rekna som fattigfolk, og utestengde frå gildefesten. Dei kan ikkje stilla med verken pengar eller mjød. Det kostar nemleg å vera med på Olavsgildet, både for mat, mjød og sjelemesser.

Gildet tek opp både økonomiske, juridiske, politiske og religiøse saker. Dei har eigne interne lover, gildeskråa, og lovene regulerer samkomene under Olavsgildet, korleis folk oppfører seg, og kor store bøter ein får om ein bryt desse lovene.

I spelet får du greie på kvifor leiglendingen Greip deltek på Olavsgildet.


Rettssak om eigedom

Dei fleste sakene på gildetinget handlar om økonomiske vederlag til gildesøsken som har lidd store tap eller står utan inntekter, men også tvistesaker mellom gildesøsken. Ei sak som skal avgjerast er ein strid om ein skogsteig på Skorpo, mellom klosteret på Halsnøy og Olavskyrkja på Onarheim.

Det er bisp Audfinn, som blir spela av Steinar Dalland, som skal avgjera striden. Bisp Audfinn er leiar av kyrkja i Bjørgvin. Det blir mykje uro og preik når bispen kunngjer vedtaket. Så mykje uro at ombodsmann Vidar bonde, som er leiar for tinget, må stå opp og snakka høgt til gildebrørne: – Stille! Me må godta bispen sin dom!

Etterpå er det gildefest. Slåsskamp blir det og, sjølv om Vidar bonde ordrar alle til å ha det gildt i lag på festen, utan krangel.

I scene 12 møter Sigyn broder Jon Crispur, som er kannik (prest) ved Halsnøy kloster.

– Gå tilbake til klosteret der du høyrer heime, er orda som Sigyn kjem med til Jon Crispur.

– Marte er flink å spela, kviskrar «Tysnes» sin utsende til prosjektleiaren.

– Ja, ho er heilt nydeleg, kommenterer Hatteberg.


Svartedauden har herja

Sogespelet nærmar seg slutten. 22 år har gått, det er tid for ny olsokfeiring. Datoen er 29. juli i 1350. Dei som kjem skridande inn i Olavskyrkja går stille, og dei er ikkje så mange. Svartedauden har herja. Mange geistlege er døde.

Men Sigyn og Greip har framleis eit godt auga til kvarandre. Etter svartedauden slår Greip seg opp, og får eigedom nok til å vera gildebror, som han alltid har drøymt om.

Ta turen til Onarheimskyrkja, og sjå kva som skjer!


GREIP OG GILDEBORNA: – Eg høyrer ikkje til på Olavsgildet. Eg går her som ein fattigmann i filler, formidlar Greip.
GREIP OG GILDEBORNA: – Eg høyrer ikkje til på Olavsgildet. Eg går her som ein fattigmann i filler, formidlar Greip.
GILDEKOR: Musikk er ein viktig del av Spelet om Olavsgildet. Eit eige kor er sett saman for anledninga, med Yngve Nikolaisen som dirigent.
GILDEKOR: Musikk er ein viktig del av Spelet om Olavsgildet. Eit eige kor er sett saman for anledninga, med Yngve Nikolaisen som dirigent.
ETTER SVARTEDAUDEN: Broder Isak, spela av Leif Magne Hovland, stiller spørsmål om kvifor Herren let han vera igjen når så mange unge klosterbrør er borte.
ETTER SVARTEDAUDEN: Broder Isak, spela av Leif Magne Hovland, stiller spørsmål om kvifor Herren let han vera igjen når så mange unge klosterbrør er borte.
RESERVEBILDE:

SIGYN OG KVINNENE I SCENE 3: Gerd, spela av Åshild Matre (t.v.) fortel at det teppet kom med varene frå Bjørgvin. – Tenk å kunna veva slike teppe! Kanskje eg kunne reist til Bjørgvin og gått i læra? seier Sigyn, spela av Marte Stien (sitjande). – Då vil eg bli med, seier veninna Idunn, spela av Malin Dalland (t.h.)
RESERVEBILDE: SIGYN OG KVINNENE I SCENE 3: Gerd, spela av Åshild Matre (t.v.) fortel at det teppet kom med varene frå Bjørgvin. – Tenk å kunna veva slike teppe! Kanskje eg kunne reist til Bjørgvin og gått i læra? seier Sigyn, spela av Marte Stien (sitjande). – Då vil eg bli med, seier veninna Idunn, spela av Malin Dalland (t.h.)

Siste saker Gå til framsida

Leiar: Lokalsamfunn med eit godt hjelpeapparat

Natt til laurdag tok det til å brenna i eit bustadhus i Uggdal. Den unge familien kom seg til all lukke ut av det brennande huset utan fysiske skadar. I «Tysnes» denne veka kan me lesa at brannvesenet var på brannstaden eit kvarter etter at mor i huset fekk varsla om brannen klokka 03.23. Det gler...