ELDSJEL: Berit Berntsen har budd og arbeidd på Laksevåg store delar av livet sitt. Sjølv om ho flytta til Tysnes for mange år sidan, er ho framleis ein viktig del av lokalsamfunnet på Laksevåg. Som leiar for Laksevåg kulturhistoriske forening har ho mellom sett saman utstillingar på Laksevåg museum – som den dei opna i haust, for å markera at det var 75 år sidan Holen skole vart bomba av allierte fly. (Alle foto: Randi Kleppe)
ELDSJEL: Berit Berntsen har budd og arbeidd på Laksevåg store delar av livet sitt. Sjølv om ho flytta til Tysnes for mange år sidan, er ho framleis ein viktig del av lokalsamfunnet på Laksevåg. Som leiar for Laksevåg kulturhistoriske forening har ho mellom sett saman utstillingar på Laksevåg museum – som den dei opna i haust, for å markera at det var 75 år sidan Holen skole vart bomba av allierte fly. (Alle foto: Randi Kleppe)

Minnast infernoet på Laksevåg

I ein stor, grøn bunker på Laksevåg ligg det eit lite klasserom. Det fortel historia om bombinga av Holen skole den 4. oktober 1944, der to lærarar frå Tysnes var blant dei mange omkomne.
Publisert 23.12.2019 kl. 16.00.

– Dei var jo vane med å høyra at flyalarmen gjekk. Det skjedde dagleg, og dei gjekk ned i bomberommet slik dei skulle, fortel Berit Berntsen.

Men den 4. oktober 1944 hjelpte det lite: tre av dei allierte bombane, som var 6,4 meter lange og vog eit halvt tonn, trefte skulebygningen og drap – berre der – over 70 personar, der 67 av dei var barn.


Alle vart påverka

I høst vart det arrangert ei markering for å minnast alle menneska som vart råka av tragedien for 75 år sidan. I den grøne bunkeren frå 1942, som var ein tysk kommandosentral under krigen, vart det opna ei utstilling i form av eit klasserom. Pultane, bøkene, tavla og dekorasjonane kjem frå Holen skole eller andre skular frå same tid. På veggane heng det bilete av smilande elevar og lærarar, men òg lister over døde, og store bilete i svart og kvitt av ei utbomba bygning. Det er restane av Holen skole som ligg i ruinar. I støvet og bygningsmassen mista kring 70 menneske livet. Berit Berntsen kjempar for at tragedien aldri skal verta gløymd.

– Det var ei hending som påverka alle, og som er ein viktig del av den lokale historia her på Laksevåg, konstaterer ho.

Totalt 193 menneske mista livet på Laksevåg den dystre oktoberdagen i 1944. Målet til dei allierte bombene var ubåtbunkeren på Laksevåg, men innanfor radiusen av målet deira låg det fleire sivile bygningar, som vart mykje hardare råka av bombane. Berit fortel mellom anna om sin eigen far, som var på jobb på ubåtbunkeren den dagen bombene regna over Laksevåg.

– Eg vart fødd den 28. oktober 1944, om lag tre veker etter bombinga. Far min var sjømann, men ville ikkje reisa ut sidan mora mi nærma seg termin. Då vart han sett til å passa russiske fangar i ubåtbunkeren, og der var han den 4. oktober. Han overlevde bombinga, og kom heim seint om kvelden. Då hadde han vore med på å grava fram omkomne – mellom anna bestevenen sin, som hadde arbeidd på Kleivdal lærfabrikk, som låg vegg i vegg med ubåtbunkeren.

Lærfabrikken var det ingenting igjen av etter bombinga.


Eit stort engasjement

Eit par månader har gått sidan den årlege markeringa. Berit Berntsen møter avisa utanfor den grøne museumsbygninga ein sjeldan klår og fin dag i Bergen. Ho er leiar for Laksevåg kulturhistoriske forening, og for Laksevåg museum – som foreininga driv.

– Vaktmeisteren er den einaste løna stillinga me har. Alt anna vert gjort på dugnad, forklarar ho på veg inn.

Sjølv har ho vore ein del av det kulturhistoriske miljøet på Laksevåg sidan byrjinga. 24. mars 1987 vart foreininga skipa, og den gongen var Berit med som representant for Kvinne- og familielaget. Som noverande leiar i foreininga er ho ofte innom museet på Laksevåg – sjølv om ho og mannen, Jan Berntsen, flytta frå Laksevåg og vart tysnesingar på heiltid for 19 år sidan.

– Eg har framleis ein fot her, sjølv om me har flytta til Tysnes. Det går veldig greitt å pendla, for me har ei leilegheit i det gamle huset vårt her på Laksevåg. Dessutan kombinerer eg turane til byen med andre ting eg skal her, fortel ho.

Lokalengasjementet til Berit gjeld òg på Reksteren, der hytta ho og Jan gjorde til permanent bustad for 19 år sidan ligg.

– Eg er veldig engasjert i idrettslaget der, og har nettopp engasjert meg i soknerådet. Idrettslaget har alltid vore hjarta til Reksteren, og det hadde vore katastrofe om me hadde mista kyrkja vår, seier ho.


Stor og flott skule

Men attende til Holen skole. Omvisinga går gjennom mange ulike rom fulle av spanande utstillingar, og opp eit par etasjar, til me kjem til ustillinga av klasserommet. Den var det Berit som sette i stand, og hadde klar til 75-årsmarkeringa den 4. oktober i år. Ho sit på eit vell av kunnskap om skulen, og fortel i veg:

– Skulen vart bygd i 1920, og var ein av dei dyraste og finaste skulane i landet. Dei hadde ein stor symjehall, og heile hallen var dekt av kvite og blå flisar. Det var under krigen over 500 elevar som gjekk på skulen, frå første til sjuande klasse.

Sjølv om skulen berre var 24 år gammal då den vart bomba i 1944, var den ikkje godt rusta mot eit slikt angrep.

– Tilfluktsrommet var ikkje eit skikkeleg tilfluktsrom. Det var berre eit klasserom i kjellaren der dei hadde lagt sandsekkar framføre vindauga, og det var ikkje ein gong plass til alle elevane, fortel Berit.


Lærarar frå Tysnes

Dei tragiske historiene frå 4. oktober 1944 vil tilsynelatande inga ende ta. Berit har nemleg sett seg inn i mange av dei individuelle skjebnane, og fortel detaljert om korleis to veninner låg ved sidan av kvarandre i ruinane etter bombinga, og den eine opplevde at den andre døydde før hjelpa kom. Og ho fortel om korleis Ove Færevaag, som gjekk i tredje klasse på Holen skole i 1944, ville inn att på skulen etter bombinga for å henta den fine, nye ranselen sin:

– Golvet var skeivt, og der veggen før hadde vore, var det ope rett ut. Pultane var på veg ut, og ingen ransel var å sjå.

Ove Færevaag har i ettertid laga teikningar om bombinga, og éin av desse heng på utstilling i klasserommet.

Koplingane til Reksteren er elles påfallande. Dottera til handelsmannen på Bruntveit, Kristine Bruntveit, var lærar på Holen skole, og omkom den 4. oktober 1944. Ho er gravlagd ved Reksteren kyrkje, og er den einaste kvinna som står ført opp på den lokale minnestøtta over falne under krigen. Henrik Johan Eversvik, ein annan lærar på skulen, kom frå Bårdsundet, og omkom òg i bombinga.


Skreiv skulehistorie

Berit ga ut ei bok om Holen skole i 2015, der ho fortalde om historia til skulen gjennom 90 år. Neste år feirar skulen 100 år, men det er berre eitt problem: det finst ingen Holen skole i dag.

– Først vart den bomba, og så vart den riven, seier Berit ironisk.

Etter bombinga vart skulen erstatta av tyskerbrakker ei stund, før ein ny skule vart bygd ti år etter bombinga. Sidan vart Laksevåg realskole bygd, og den jobba Berit ved i 25 år, som barne- og omsorgsarbeidar. No held kommunen på med å byggja ein ny skule, som skal erstatta dei to andre. Den skulle etter planen vera ferdig til 100-årsmarkeringa i 2020, men det ser ikkje ut til å skje.

– Då endrar me i staden utstillinga vår, slik at berre klassebilete og liknande er å sjå – ikkje tragedien, fortel Berit.

Arbeidet med boka byrja då ho var 62, og fekk lov til å gjera det ho sjølv ville ein dag i veka.

– Då rydda og organiserte eg i arkivet til skulen. Deretter fekk eg eigen rettleiar, og skreiv skulehistorie, summerer ho.


Byrja med teikningar

Omvisinga går vidare til fleire andre rom i den grøne bunkeren. Mellom anna til eit nesten komplett hus frå tidleg 1900-tal, med soverom, kjøken og stove.

– Me har eit godt samarbeid med dei lokale skulane, og elevane er her på kulturdagar og liknande. Dei lurar ofte på kvifor den nedste skuffa i kommoden på soverommet står ope, og då forklarar eg at det er fordi familiane før i tida gjerne sov på berre eitt soverom, i éi seng, og då vart minstemann lagt i skuffa, seier ho med eit smil.

Med det er omvisinga slutt, og underteikna sit att med stor respekt for det som Berit og resten av foreininga har fått til.

– Draumen byrja med teikningar på veggen, og har utvikla seg derfrå, seier Berit.

Utviklinga har ført til eit museum på fleire hundre kvadratmeter over fire etasjar – men stoggar ikkje der.

– Me har planar om å laga nytt krigsmuseum heilt opp til femte etasje, fortel ho vidare.

Men først kjem jula. Den skal ho feira saman med familien på Tysnes.

– Me blir 13 stykk i jula i år. Så kanskje eg må ta i bruk ei skuff for å få plass til alle, seier ho med eit glimt i auget.


TRAGEDIE: Over 70 menneske – flesteparten av dei barn – mista livet på Holen skole den 4. oktober 1944, då halve skulen kollapsa over dei.
TRAGEDIE: Over 70 menneske – flesteparten av dei barn – mista livet på Holen skole den 4. oktober 1944, då halve skulen kollapsa over dei.
60 ÅR ETTER: Ove Færevaag gjekk i 3. klasse på Holen skole då den vart bomba, men overlevde. Han teikna dette til 60-årsmarkeringa.
60 ÅR ETTER: Ove Færevaag gjekk i 3. klasse på Holen skole då den vart bomba, men overlevde. Han teikna dette til 60-årsmarkeringa.
KLASSEROMMET: Utstillinga er sett saman av møblar, bøker, tavler og liknande frå anten Holen skole eller andre skular i området, og fortel historia om ein moderne og flott skule som enda opp i ruinar.
KLASSEROMMET: Utstillinga er sett saman av møblar, bøker, tavler og liknande frå anten Holen skole eller andre skular i området, og fortel historia om ein moderne og flott skule som enda opp i ruinar.
DYSTRE BILETE: Desse bileta av skulen etter bombinga syner omfanget av skadane. Heile søndre del av skulen vart knust av bombene. I kjellaren vart heile skuleklassar klemte i hel.
DYSTRE BILETE: Desse bileta av skulen etter bombinga syner omfanget av skadane. Heile søndre del av skulen vart knust av bombene. I kjellaren vart heile skuleklassar klemte i hel.
KOMMANDOSENTRAL: Den tyske bunkeren på Laksevåg vart gjort om til eit museum på slutten av 1980-talet. Dei store, tunge dørane og tjukke veggane syt for ein heilt spesiell atmosfære inne på museet.
KOMMANDOSENTRAL: Den tyske bunkeren på Laksevåg vart gjort om til eit museum på slutten av 1980-talet. Dei store, tunge dørane og tjukke veggane syt for ein heilt spesiell atmosfære inne på museet.

Siste saker Gå til framsida

Dømt for ruskøyring

Ei kvinne frå Trøndelag er i Sunnhordland tingrett dømt for å ha køyrt i rusa tilstand på Tysnes. Hendinga fann stad hausten 2018.Kvinna var tiltalt for å ha køyrt bil med ein alkoholkonsentrasjon i blodet på minst 2,08 promille. Ho erkjente seg ikkje skuldig etter tiltaleavgjerda.Eit av punkta som vart drøfta i retten var kor høg promille kvinna faktisk hadde då ho køyrde, og...

Frå barnehage til militæret

Sjurd Sandvik Pedersen hadde eit halvt års ventetid mellom vidaregåande og militæret. Det enda med vikarjobb i Lunde barnehage.