FARNE TIDER: Skipsanløp i Akureyri midt på 1800-talet. Då Ole Myklestad kom dit i 1902 var det nok litt meir moderne, men på sine rundreiser fann han truleg mange slike stader på landsbygda. (Íslandsmyndir Mayers 1836)
FARNE TIDER: Skipsanløp i Akureyri midt på 1800-talet. Då Ole Myklestad kom dit i 1902 var det nok litt meir moderne, men på sine rundreiser fann han truleg mange slike stader på landsbygda. (Íslandsmyndir Mayers 1836)

Jul på Island

I 1902 reiste tysnesingen Ole Myklestad frå Norge – for, som han seier, «ifølge det islandske Althings Beslutning at komme op til Øen for, om muligt, at standse den ondartede Faareskabsyge deroppe». Det skulle koma til å bli ei lang reise.
Publisert 26.12.2019 kl. 15.00.

Den norske «Direktør for Faareskabbets Udryddelse» vart verande på sagaøya i tre og eit halvt år før han sette kursen heim att frå «den Sagnrige Ø.» Det kunne han gjera med godt samvit. I dei åra han oppheldt seg på Island greidde han å få bukt med saueskabben. Frå islandsk hald heiter det at «det islandske Folk ser med Tillid og Taknemmelighed for hans os saa umaadelig betydningsfulde Arbejde». Ja, Ole Myklestad vart til og med utnemnd til ridder av Dannebrogsordenen.


«Proo» på islandsk

Vel heimkomen skreiv han ei bok frå opphaldet – «Gjennem Island paa kryds og tvers», gjeve ut på Lunde forlag i Bergen 1915. Den islandske middelskulelæraren og forfattaren Helgi Valtysson gav Myklestad si bok den beste attesten som tenkjast kunne: «Hans dagboksoptegnelser er noget av det mest paalitelige og uttømmende som foreligger», sa han om denne boka.

Ole Myklestad oppheldt seg som nemnt på Island i fleire år, frå 1902 til 1906. Han vart godt kjend med både landet og folket der.

13. desember 1902 kom han fram til Island etter ei lang og stormfull sjøreise frå Bergen via Færøyane, nærare bestemt til Akureyri i Eyjafjord, heilt nord på sagaøya, der han vart innkvartert på det nybygde hotellet. Det var den nest største byen på Island, med heile 2.000 innbyggjarar.Ole Myklestad hadde straks fleire konferansar med amtmannen om korleis arbeidet med å få bukt med sauesjukdommen skulle gjerast. Dei hadde også eit møte med bøndene i distriktet.

Amtmannen lånte Ole ein hest, og han fekk diktaren Einar Hjørleifsson til følgjesmann. Men med hesten vart det snart problem. Kvar gong Myklestad ropte «proo!», sette dyret berre opp farten i staden for å stoppa. Etter kvart kom misforståinga for ein dag. Det viste seg at på Island tydde denne ordren det same som «endå fortare», medan dei plystra i ein bestemt tone for å få hesten til å gå rolegare.


Kaffi på senga

Med eit følgje på 25 mann rei han fyrst til storgarden Grund i Nordlandet. Her vart det såleis halde eit møte for folka i distriktet. Det var forresten ikkje berre alvor – Myklestad fortel at dei fekk godt med kaffi og mat og rikeleg med fôr til hestane der dei kom, og følgjesmannen hans, diktaren Einar Hjørleifsson, las morosame stubbar.

Frå Grund rei dei vidare ut på ei inspeksjonsreise. Einar var no den einaste som følgde han, og skulle visa veg. På vegen byrja det å snø, det var tett tåke og mørkret fall på. Etter kvart gjorde dei «den uhyggelige Opdagelse» at dei hadde gått seg vill. Men til alt hell støytte dei endeleg på ein liten gard, der dei vart gjestfritt mottekne. «Dette var mit første Indtryk af, hvilket forekommende Folk Islænderne er at færdes blant», skriv Myklestad. Og gjestfrie – ja, det var dei, alle som ein. Ikkje nok med at dei alltid fekk «Ædderkopsdundyne og renstrøgne Lagen» – den vanlege skikken alle stader var å servera gjesten morgonkaffi på senga, og det var noko han sette pris på!


Frå dagboka

Om juletida på Island fortel han:

Den 17. December forlod jeg Grund og tog ud paa Inspektionsreise sammen med min Følgemand og vilde om Aftenen tage hen til en Gaard, som heder Hvassafell. Jeg spurgte min Følgemand om han kjendte Veien. Hertil svarede han ja, da hans Far hadde boet der paa Gaarden i mange Aar. Underveis begyndte det at sne, og Taage og Mørke faldt paa. Da vi havde redet saalangt, at vi efter Bestemmelsen skulde være sikre paa at have naaet Hvassafell, maatte jeg undersøge Stilligen bedre. Vi gjorde nu den uhyggelige Opdagelse, at vi havde faret vild. Efter et meget langt Ridt naaede vi endelig en liden Gaard, hvor Bonden kunde fortælle os, at vi var paa ret Vei, han var saa elskværdig at følge os frem.

Vi blev modtaget af Bonden og hans Familie med den største Gjestfrihed. Dette var mit første Indtryk af, hvilket forekommende Folk Islænderne er at færdes blandt. Vel var mit Værelse ikke mere end vel tre Alen i hver Kant, men min Seng var udmerket god med Ædderdunsdyne og renstrøgne Lagen. Som almindelig Skik deroppe paa Island serveredes Gjesten sin Morgenkaffe paa Sengen, og stod Konen da og passede paa, at man intet manglede.

Den 18. reiste jeg videre og besøgte flere Gaarde, deriblandt Prestegaarden Saurbær, der lignede de øvrige islandske Torvhus. Dagligstuen var 10 Alen lang og 5 1/2 Alen bred efter indvendig Maal. I Huset var ingen Ovn, men den tykke Torvmur, som omgiver de islandske Bondegaarde, holder Varmen inde.

Husgeraadet bestod af fem Senge, der stod i et Rum, et Par Stole, et Bord, et Par Bænke samt to Hængelamper. Endvidere havde Presten et Kontor med en Del Bøger. Kirken, der staar tæt ved Vaaningshuset, er en af de gamle islandske Torvkirker, der indvendig er klædt med Bord. Den var ca. 15 Alen lang og 8 Alen bred. Alteret, som var firkantet, var ca. to Alen i hver Kant. Thinghuset stod ogsaa paa samme Gaard, og bestod Væggene her af Bord. Dette Hus havde en Længde af 12 Alen, var 8 Alen bredt og 4 1/2 Alen høit. Taget, som næsten var fladt, var klædt med Bølgeblik, som forøvrig anvendes som udvendig Væg- og Tagdække over hele Island, da det paa en udmerket Maade kan holde sig mod Fugtighed og Storm.

Jeg bereiste flere Gaarde opigjennem Dalen og vendte saa tilbage igjen til Akureyri. Eyjafjord er et af Nordlandets vakreste Dalstrøg. En Elv strømmer gjennem Dalen, og langs begge Bredder opover ser man adskillige Gaarde, der ligger omgivet af frodige Enge.

Julen tilbragte jeg paa Hotel Akureyri, hvor jeg hadde mit faste Standkvarter utenfor Reisetiden. Paa Hotellet var meget livlig Trafik med mangeslags Julespil og Dans næsten hver Aften. Det var en Fornøielse at se, hvor smukt Folk forstod at føre sine Bevægelser under Legen, ofte iklædt den islandske Nationaldragt. Hotellet var nedbrændt et Par Aar i Forveien, og var nylig opført som et mere moderne Hotel. Eieren, Vigfús Sigfússon, som tidligere havde været Lensmand, forstod sammen med sin Familie paa bedste Maade at gjøre det hyggeligt for Gjesterne.

Her forlet me Ole Myklestad, som i dei følgjande åra skulle råka ut for mang ein vinterstorm og andre farefulle situasjonar i ein ugjestmild natur mellom jøkular og isbrear, lavaørkenar og vulkanar, men det får vera ei anna historie...


TYSNESING: Ole Myklestad (1841-1918) var sjølvlært på området, men var den einaste som fann ein kur mot sauesjukdommen som herja på Island.
TYSNESING: Ole Myklestad (1841-1918) var sjølvlært på området, men var den einaste som fann ein kur mot sauesjukdommen som herja på Island.
SKATT: Artikkelforfattaren med eit av dei få eksemplara som finst att av Ole Myklestad si bok «Gjennem Island paa kryds og tvers», på nasjonalbiblioteket i Reykjavik.
SKATT: Artikkelforfattaren med eit av dei få eksemplara som finst att av Ole Myklestad si bok «Gjennem Island paa kryds og tvers», på nasjonalbiblioteket i Reykjavik.

Siste saker Gå til framsida

Dømt for ruskøyring

Ei kvinne frå Trøndelag er i Sunnhordland tingrett dømt for å ha køyrt i rusa tilstand på Tysnes. Hendinga fann stad hausten 2018.Kvinna var tiltalt for å ha køyrt bil med ein alkoholkonsentrasjon i blodet på minst 2,08 promille. Ho erkjente seg ikkje skuldig etter tiltaleavgjerda.Eit av punkta som vart drøfta i retten var kor høg promille kvinna faktisk hadde då ho køyrde, og...

Frå barnehage til militæret

Sjurd Sandvik Pedersen hadde eit halvt års ventetid mellom vidaregåande og militæret. Det enda med vikarjobb i Lunde barnehage.