I RUTE: M/S «Tysnes» skal til kai i Flakkavågen i ruta si frå Leirvik kring 1934. Då hadde han den opphavelege utsjånaden slik han vart levert frå A/S Mjellem & Karlsen i 1930.
I RUTE: M/S «Tysnes» skal til kai i Flakkavågen i ruta si frå Leirvik kring 1934. Då hadde han den opphavelege utsjånaden slik han vart levert frå A/S Mjellem & Karlsen i 1930.

M/S «Tysnes» frå 1930

Då styret i HSD hausten 1925 hadde føre spørsmålet om kontrahering av ein mindre båt, var over ti år gått sidan selskapet sist hadde gått til nybygg.
Publisert 05.01.2020 kl. 06.00. Oppdatert 06.01.2020 kl. 09.44.

Det var vanskelege tider, med låge konjunkturar, arbeidskonfliktar og ein stendig meir merkande konkurranse frå lausfarty. Dei økonomiske tilhøva var såleis ikkje særleg laglege for nyinvesteringar enno, og dei pristilboda som kom inn, førte til styrevedtak om at bygging av ny båt «kunde utstaa nogen tid». Med tanke på bilferdsla i indre Hardanger og på motorbåtkonkurransen, fekk styret i 1927 fullmakt til å kontrahera ein mindre, bilførande lastebåt, men fullmakta vart ikkje nytta førebels.


D/S «Aalvik»

Nybyggingsspørsmålet tvang seg likevel fram, og konjunkturutviklinga i siste helvta av tjueåra gav grunnlag for nøktern optimisme. Våren 1928 fekk ingeniør Daae i oppdrag av styret i HSD å greia ut dei tekniske og økonomiske sider kring bygging og drift av ein motordriven lokalrutebåt for Sunnhordland.

Det vart likevel til at selskapet i første omgang gjekk til bygging av ein litt større båt med dampmaskin, etla til meir allsidig fart. D/S «Aalvik» var ferdig sommaren 1929. Men den knutepunkttrafikken som den nyss opna Sunnhordland-snøggruta bygde på, og aukande misnøye med det eksisterande materiellet i lokalrutene i distriktet («Fjæra» og «Austli»), gjorde at spørsmålet om ny lokalrutebåt ikkje kunne leggjast på is.


Usikre framtidsperspektiv

Hausten 1929 la styreformann C. Daae Olsen fram ein plan for styret om bygging av tre skip – eit stort skip for hovudrutene og to mindre, motordrivne lokalbåtar. På representantskapsmøte 13. desember 1929 vart saka drøfta inngåande. Fleire representantar var ottefulle for å binda selskapet økonomisk til eit dyrt hovudruteskip, så usikre som framtidsperspektiva var blitt etter det økonomiske omslaget i verda same haust. Spørsmålet om storskip vart difor utsett og i røynda skrinlagd for mange år.

Derimot var det semje om dei to motorskipa, og styret fekk fullmakt til å tinga desse, i tillegg til lastebåten som det før var gjort vedtak om. I første omgang gjorde styret vedtak om å kontrahera lastebåten «Kinsarvik» og ein lokalrutebåt for Sunnhordland.

Kontrakten for den siste gjekk til A/S Mjellem & Karlsen, som og hadde bygd «Aalvik». Leveringa var fastsett til sommaren 1930. Den 28. februar vedtok representantskapet å kalla båten «Tysnes». Det var ikkje full semje om namnet, men det kom ikkje fram alternative framlegg. Skulle namnet vera oppteke, fekk styret fullmakt til å velja eit anna namn frå Sunnhordland.


109.000 kroner

«Tysnes» vart sjøsett fredag den 13. juni 1930. Det var vel ikkje valet av sjøsettingsdato som hadde skulda, men A/S Mjellem & Karlsen klarte i alle full ikkje å halda leveringsfristen, og båten var ikkje ferdig for utpå seinsommaren.

HSD fekk visse vanskar med dei oppsette rutene, og verftet måtte ut med ei mindre dagmulkt. Sluttrekninga for båten lydde på 109.000 kroner. Vanskane var ikkje heilt slutt med dette – sist i september hadde «Tysnes» eit mindre havari då båten grunnstøytte i Osen ved Fjæra. Men etter desse «barnesjukdomane» glei «Tysnes» snøgt og lett inn i lokalfarten i Sunnhordland.

«Tysnes» var på 75 BRT, og hadde hovuddimensjonane: Kjenningslengd 76,3 fot, breidde 16,1 fot og djupne 8,3 fot. Motoren var ein Bolindcr på 96 NHK. likeins med «Granvin», det andre motorskipet for lokalfart som styret hadde fått fullmakt til å tinga, og som vart kontrahert hos A/S Mjellcm & Karlsen for levering i 1931» var «Tysnes» ein miniatyrfjordbåt, med 1. og 2. plass, og eit lite lasterom med låge lukekarmar, som gjorde det mogleg å plassera eit par bilar tverrskips på dekk.


«Vikjo» som knutepunkt

I tillegg til gods- og passasjerferdsle hadde og trongen for biltransport meldt seg i Sunnhordland, ikkje minst langs den enno veglause Åkrafjorden mellom Fjæra og Kyrping. Stort sett hadde «Tysnes» uendra utsjånad i den tid båten gjekk for HSD. Einaste verkeleg synlege endring var utskifting av den opne rekkja rundt atterdekket med fast skansekledning, og lenging av svineryggen. Dette vart gjort først på 1950-talet.

Om «Tysnes» var ein sjeldan fugl ved Holbergskaiane og i Hardangerfjorden, skulle han bli som ein del av sjølve landskapet og livsrytmen i store delar av Sunnhordland. Viktigaste knutepunkt for rutene var sjølvsagt «Vikjo», der fire-fem HSD-båtar kunne liggja side ved side og «korrespondera». Inst låg gjerne «Stord» i Snøggruta, så kan henda «Hardangeren» eller «Rosendal» i ei av langrutene, deretter «Sundhordland» og «Hordaland», og så vesle «Tysnes» aller ytst.


Karolius Skaar

Somme båtar og skipsførarar blir sams «begrep», såleis og i HSD. Tenk på Per Lund og «Ullensvang» – og Karolius Skaar og «Tysnes». Tysnesingen Skaar byrja i HSD i 1928, og i 1936 vart han styrmann og i røynda fungerande førar på «Tysnes». I 1947 vart han utnemnd til kaptein, framleis på same båt, Skaar var nokre månader på «Granvin» i 1957, men ynskte å koma attende til «sin» båt, og han og «Tysnes» heldt ihop til Skaar gjekk av for aldersgrensa i 1961.

Få – om nokon – i selskapet fekk eit så allsidig og inngåande kjennskap til folk og tilhøve i Sunnhordlandsbygdene som nettopp Skaar gjorde i dei 25 åra han stod i det vesle styrehuset på «Tysnes».

I 1949 vart «Tysnes» sett inn i ferjeruta Leirvik – Valevåg – Mosterhamn – Halsnøy – Sunde, men trafikken her vaks snøgt, og ruta vart etter nokre år teken over av «Eidfjord» og seinare «Folgefonn», medan «Tysnes» gjekk attende til lokalruta. Det var eit artig syn når «Sunnhordland» og «Tysnes» – største og minste båten i HSD – låg på kvar si side av HSD-utstikkaren på Leirvik. Begge var på sin måte med i framveksten av kommunikasjonane i det sundkløyvde distriktet dei var skapte for.


Måtte døypast om

I 1963 vart den nye «Bjørnefjord» sett i ferjeruta Halhjem – Tysnes – Fitjar. «Halsnøy» gjekk inn i Kvinnheradrutene, og «Eidfjord» vart frigjord til å ta over lokakalrutene i Sunnhordland. Samstundes stod «Tysnes» framfor klassifisering, og denne ville bli meir kostbar enn det var forsvarleg å leggja i ein såpass tilårskomen båt. Våren 1963 vart det difor gjort vedtak om å avhenda «Tysnes».

Kjøpar var Olaf O. Osnes, Nordbø på Karmøy. HSD ville gjerne sikra seg namnet til seinare bruk, og «Tysnes» måtte difor døypast om. Den nye eigaren trong likevel ikkje spandera så mange nye bokstavar – det var nok å kjøpa ein J og ein O til det nye namnet «T. J. Osnes».

Som så mange andre små lokalruteskip, vart «T. J. Osnes» ombygd for rein fraktfart. Overbygget vart gjort mindre, og innreinaden framme vart redusert, til fordel for større lasterom og lukeopning. Styrehuset og kapteinslugaren vart flytta lenger atterover på båtdekket, og maskinopptaket gjekk no gjennom dette dekkshuset. Det vart montert ny stålmast og ein lang, kraftig lossebom, med grabb og anna utstyr for lettvint lossing av sand. Merkeleg nok forte ombygginga til auke i tonnasjen, frå 75 til 78 BRT.


Nye eigarar

Og så gjekk «T. J. Osnes» over i den farten som Salhuskvintetten har gjort klassisk – med «Singel og sand», hovudsakleg i Ryfylke-fjordane. Osnes hadde båten til 1971, då han vart seld til Tor Vargervik på Jørpeland, og omdøypt til «Vartun».

Vargervik heldt fram med sandfrakt, som Osnes hadde gjort. Sommaren 1977 skifte båten eigar på ny, då Jacob Jacobsen, Førland, kjøpte «Vartun». Det er ikkje kjent om båten skifte namn ved det siste salet.

Kor lenge gamle «Tysnes» vil gå i lausfart, veit vel ingen. For tida skjer det ei sterk omlegging i den norske fraktebåtflåten, til nyare og meir spesialbygd tonnasje. Men framleis har den skarpøygde høve til å sjå ein av pionerane i HSD sin motorskipsflåte.


Ny framtid for «Tysnes»?

I dag ligg M/S «Tysnes» til restaurering i Dåfjorden i Fitjar. Riksantikvaren har gjeve eit tilskot på heile 500.000 kroner til arbeidet.

Med det ynskjer dei å bidra til arbeidet med aktersalong (150.000), strekkplater (200.000) og skansekledning (500.000). Det heiter i svaret frå Riksantikvaren til eigar Geir Røssland i Fana at prosjektet har pågått over fleire år, og med stor eigeninnsats frå eigar.

Så er det å vona at båten vert å sjå i fjordane våre igjen.


UGGDAL: M/S «Tysnes» ved Ole Vaage-kaien på Uggdalseidet 21. mai 1961. Då har han fått fast skansekledning på akterdekket og noko forlenging av svinaryggen.
UGGDAL: M/S «Tysnes» ved Ole Vaage-kaien på Uggdalseidet 21. mai 1961. Då har han fått fast skansekledning på akterdekket og noko forlenging av svinaryggen.
RESTAURERING: M/S «Tysnes» under restaurering i Dåfjorden, Fitjar. Planen er å få han attende til slik han var i tida si i HSD. Bilete er frå 2005, fotografert av Harald Sætre.
RESTAURERING: M/S «Tysnes» under restaurering i Dåfjorden, Fitjar. Planen er å få han attende til slik han var i tida si i HSD. Bilete er frå 2005, fotografert av Harald Sætre.

Siste saker Gå til framsida

Frå psykososial rehabilitering til eiga stove i desse dagar

Eg fekk den 23.03.2020 avbrote mitt opphald på Røysumtunet rehabiliteringssenter for epilepsi fleire veker før tida på grunn av auka smittefare for koronaviruset. Dei byrja med å senda heim brukarar som nevrologane vurderte som forsvarleg å senda heim fyrst. I dag er den avdelinga stengd inntil vidare.No har eg vore heime ei lita veka, og hovudet mitt er byrja å tetta seg litt med...

Rentekutt frå 8. april

Tysnes Sparebank set ned renta på utlån med inntil 0,6 prosentpoeng. For eksisterande kundar gjeld ny rente frå 8. april 2020.