Seløystova

I sin Bergens Beskrivelse (1674) fortel Mag. Edvard Edvardsen om ei gildestova som hadde vore flytta «fra Landet» og bygd opp att i Bergen som bustad for rektor på katedralskulen. Dette var kring 1550. Johannes Heggland postulerer i kultursoga for Tysnes at av dei gildestover som må ha funnest i nærleiken av Bergen midt på 1500-talet, var gildestova på Onarheim den største. Han lanserer dermed tanken om at den gamle gildestova på Onarheim vart flytta til Bergen. Samstundes skriv han noko lenger ut i den same boka, som tekst til eit bilete av det gamle tunet i Seløyo, at eit hus i tunet på Seløyo inneheld ei gammal rundtømra stova «som har vore flytta frå Onarheim i si tid». Dette slår han fast. Men han skriv vidare: «Det har vore ymta om at ho kan ha vore gildestova». Han slår altså fast at ei stova hadde vore flytta frå Onarheim til Seløyo, men er ikkje heilt sikker på at dette hadde vore gildestova. Men med dette hadde Heggland lansert to teoriar om gildestova.

Kven er det så som har fortalt Heggland at denne stova hadde vore flytta frå Onarheim til Seløyo og jamvel ymta om at det var gildestova? Det er i alle høve ikkje folk av den gamle ætta i Seløyo. I mitt feltarbeid i samband med gards- og ættesogebøkene vitja eg i 1978 den 88 år gamle Hans Sæløen, busett på Stord. Hans Sæløen var 27 år gammal då han – odelsguten – saman med resten av familien i 1917 flytta frå Seløyo til Rommetveit på Stord. Den skogrike garden vart då seld til Staten. Eg spurte Hans Sæløen spesielt om Seløystova, som då hadde vore flytta til Onarheim nokre år tidlegare. Han hadde aldri høyrt noko anna enn at husa på Seløyo var bygde av tømmer hogge på Seløyo. Dette var ein skogagard og dei hadde ikkje behov for å flytta ei gammal tømrastova frå Onarheim til Seløyo. Det var skog nok å ta av på Seløyo.

Kven er det så som står bak «ymtinga» til Heggland om at Seløystova på Onarheim opphavleg hadde hatt eit liv på Onarheim knytt til Onarheimsgildet? Fylkesagronom Arne Bu kjøpte innmarka på Seløyo av Staten i 1926 med det føremål å ta vare på den gamle norske sauerasen der. Dette var altså ni år etter at den gamle familien hadde flytta frå øyo. Arne Bu fekk seg paktar på garden, og tok sjølv – når han var på Seløyo – i bruk ei stova som siste tida den gamle ætta budde på øyo hadde vore nytta som verkstad. På veggen der hadde han hengande ein kopi av gildelovene for Onarheimsgildet, så han var meir enn vanleg oppteken av mellomaldergildet.

Det er stor grunn til å tru at det er Arne Bu som er opphavet til tanken om at Seløystova hadde vore gildestova, eller i alle høve vore knytt til Onarheimsgildet. Johannes Heggland, som opphavleg såg føre seg rektorbustaden for Katedralskulen som gildestova på Onarheim, får «senerehen» presentert fylkesagronomen sine tankar om stova han hadde til bustad på Seløyo då han vitja øyo. Folk flest kan òg ha ført tankane vidare frå sjølvaste fylkesagronomen som jamvel hadde gildelovene hengande i huset.

Seløyo vart som gard teken opp att etter øydetida i seinmellomalderen så seint som heilt på slutten av 1500-talet. Kanskje ein i staden for å ymta vidare no kunne få gjort ei årring-undersøking av tømmeret i stova. Dendrokronologi er ein ganske så eksakt vitskap. Men der er òg folk som sit med kunnskap om utviklinga av laftenovene gjennom hundreåra. Kanskje ein av dei kunne uttala seg om novene på Seløystova for å slå fast om det er ei mellomalderstove eller ikkje. For min del får eg lyst til å gissa på at tømmeret har vore hogge på 1570-80-talet.