Frå fyrlykter til fjelltoppar

Når Per Verner Aase skal trekkja fram ein favoritt, går tankane fort til Hovlandsnuten.

Tysnessåto har sherpatrapper, utsikt i alle retningar og ein etablert posisjon som eit av dei store turmåla på Tysnes. Men det er noko med kjensla av å komma opp på Hovlandsnuten, meiner Per Verner. Noko med kanten, stupet og utsynet som opnar seg mot fjella på andre sida av fjorden.

– Når ein kjem opp på Hovlandsnuten og ser ut over kanten, får ein ei sånn wow-kjensle, seier han.

No er Hovlandsnuten berre éin av 41 turar som er samla i det nye turkartet for Tysnes, utarbeidd av Tysnes Turlag. Nokre av rutene går til kjende fjelltoppar. Andre går til vatn, stølar, fyrlykter og små turmål i bygdene.

Ifølgje Per Verner er poenget nettopp å få vist fram heile kommunen.

– Me har prøvd å få med eit par turar i kvar bygd, fortel han.

Starta med ei liste

Arbeidet med kartet byrja med nokre enkle spørsmål.

«Kvar går folk tur?» «Kvar er det greitt å gå?» «Kvar kan ein få til skilting?» «Kvar finst det grunneigarar som er positive til at folk ferdast?»

– Det er veldig viktig for oss å ha med oss grunneigarane, poengterer Per Verner.

Han fortel at dei først sette opp ei liste over aktuelle turar, som var mykje lenger enn det endelege resultatet. Prosjektgruppa jobba seg gjennom lista, og etter kvart blei nokre ruter slått saman, medan andre fall ut.

Før lista kunne bli til kart, måtte stiane på plass. Det handla om løyve, rydding, merking og skilting.

– Det er mykje arbeid, understrekar Per Verner.

Turlaget blei etablert i 2020, og alt etter eitt års tid var dei i gang med merkekurs og praktisk arbeid.

Les også:

Lagar nytt turkart for Tysnes

Leiar i Tysnes Turlag, Rebekka Høgestøl, såg trongen for eit turkart i 1:25.000-skala då ho jobba på Årbakka Handelsstad for nokre år sidan, og var den som tok initiativet til kartprosjektet.

I 2021 og 2022 byrja turlaget å senda brev til grunneigarar. Nokre løyper var meir krevjande enn andre. Andre stader låg mykje til rette frå før.

Per Verner nemner Landrøypynten som eit døme på sistnemnde. Der hadde grunneigaren allereie merka ei løype, og ønskte sjølv at det skulle bli ein tur der. Også Rommelineset lykt på Reksteren trekkjer han fram som ein fin plass som allereie var godt tilrettelagd.

Frå Kyrkjevatnet til Såto

Tanken bak kartet er at det skal vera noko for alle typar turgåarar. 

Her finst dei enkle turane, som runden rundt Kyrkjevatnet i Uggdal. Sjølv om ingen av stiane på Tysnes heilt oppfyller krava for tilrettelagde stiar, er dette ifølgje Per Verner ein av dei lettaste turane på kartet og kan også brukast av folk i rullestol.

Ein finn også dei meir krevjande turane, for dei som vil ha høgdemeter og utsikt.

Der er Tysnessåto sjølvsagt med. Det same er Hovlandsnuten og Etlådnefjellet. Per Verner legg ikkje skjul på at desse turane nærast sel seg sjølve. Folk kjenner dei. Mange har gått dei før. Men i eit samla turkart får også dei kjende turane ein ny samanheng.

For kartet viser ikkje berre enkeltmål. Det viser også korleis stiane heng saman.

Midt i smørauget

For dei som vil setja saman eigne rundturar, meiner Per Verner at kartet gir eit godt grunnlag.

Han peikar særleg på Solheimsdalen og Dalen som gode utgangspunkt. Frå slike stader kan ein kombinera fleire ruter og laga eigne rundar.

– Du er midt i smørauget i Solheimsdalen. Du kan gå så mange rundar som du berre vil, smiler han.

Ilefjellet er ein annan tur han meiner fleire kan oppdaga. Ein kan starta på Dalen, gå opp til Gjerstadstølen, vidare til Ilefjellet og ned att via Buldo. For dei som likar rundturar, er det ein fin variant.

Også turen frå Solheimsdalen, forbi varmestova og opp til Grovatnet, blir trekt fram som ein lettvint og fin tur som enkelt kan bli gjort om til ein rundtur.

Familietur til Vasstølen

For småbarnsfamiliar og folk som ikkje er så turvane, tilrår Per Verner turmålet Vasstølen.

Vegen opp er litt bratt, men overkommeleg for dei fleste, meiner han. Og vel oppe ventar eit tjern, ein båt, grill, piknikbord og ein gapahuk ein kan sitja i om turen blir for varm (eller våt).

– Som familietur er Vasstølen veldig fin, seier han.

Ein får kanskje ikkje den store utsikta frå endemålet. Men turen opp er vakker og innbyr til utforsking, med ein trolsk skog og eit flott fossefall langs stien. Og ein godt tilrettelagd rasteplass når ein kjem fram kan vera vel så viktig for familiar.

Og for dei som har meir å gå på, ligg Hovlandsnuten nokre bratte motbakkar vidare derfrå.

Dei undervurderte turane

Likevel er det ikkje berre toppturane Per Verner vil snakka fram. Han meiner nemleg at det finst mange undervurderte turar i kommunen, og fellestrekket er at dei er korte. Lågterskel. Dei som tar ein halvtime eller ein time og som ikkje krev ein heil fridag, tung sekk eller mykje planlegging.

Igjen trekkjer han fram turane ut til to fyrlykter som gode døme.

– Ein kan ta med fiskestonga, gå ein halvtime ut, kasta litt frå land og gå heim att når ein har fått middag til neste dag. Det treng ikkje vera meir komplisert enn det, seier han med eit smil, og legg til:

– Desse småturane er undervurderte. Dei vil eg slå eit slag for.

Han nemner også turen frå den gamle brannstasjonen i Uggdal til Kjevikjo som eit døme på ein tur som tar kring to timar fram og tilbake.

For mange ligg kanskje noko av den største verdien i kartet i nettopp desse turane. Dei store turmåla veit mange om frå før. Men dei korte, enkle turane kan gjera det lettare å komma seg ut på tur ein heilt vanleg dag – og kanskje oppdaga ein ny plass.

Åtte timar på Reksteren

Nokre turar er korte. Andre tar ein heil dag.

Per Verner fortel om ein om lag åtte timar lang palmesøndag-tur på Reksteren. Turen starta ved gravplassen på Sør-Reksteren, gjekk opp til Dalstuva og vidare til Gjøvågsvarden. Derfrå gjekk turen sørover, ned til Fuglevatnet, før han enda på familieplassen ved Frøkedalsvatnet.

Der blei det pølser og pizza, før ein kort spasertur tilbake til bilen ved gravplassen.

Per Verner har ikkje gått alle stiane i kartet personleg, men fortel at det er folk i turlaget som har gjort det. Det er viktig for dei å testa ut rutene, og ikkje minst sjekka korleis fasilitetane er med tanke på tilkomst og parkering.

Ifølgje Per Verner har dei prøvd å ha tilgjengelege parkeringsplassar ved alle startpunkta.

Kart og kompass

Det nye kartet er i målestokk 1:25.000, og er laga for bruk med kart og kompass. Det er første gongen det er laga eit slikt kart over Tysnes.

Inntektene kjem godt med for turlaget, som naturleg nok har hatt ein del utgifter med å få laga kartet. Heldigvis har lokale sponsorar sytt for at det var økonomisk mogleg for turlaget å gjennomføra kartprosjektet.

Kartet er til sals i DNT-butikken i Marken i Bergen og ulike plassar på Tysnes. Per Verner håpar turlaget går i pluss på prosjektet.

– Opphavleg bestilte me 750 kart, men ved ein feil fekk me 1000. Så no skal me prøva å få selt ut alle karta, humrar han.

Viser veg ut

For Per Verner Aase er turkartet meir enn ei oversikt over 41 ruter. Det er eit forsøk på å visa fram heile spennvidda i Tysnes-naturen.

Ja, ein kan gå ein tur til Såto og ta inn den store utsikta. Ein kan stå på Hovlandsnuten og kjenna på wow-kjensla på kanten av stupet.

Men ein kan også gå ein enkel tur etter middag, til eit vatn ein ikkje visste om, eller ei lita fyrlykt langs kysten. Med fiskestong, eit par slukar og låge skuldrer.

For ein tur er ein tur, uansett om ein går to eller tolv kilometer. Det viktigaste er at ein kjem seg ut, og der kan kanskje det nye turkartet vera til inspirasjon.